Quy hoạch dài hạn, phép thử nằm ở khâu thực hiện
Quy hoạch tổng thể TP.HCM là khung định hướng tổ chức không gian đô thị, kết nối hạ tầng và phân bổ nguồn lực cho giai đoạn 2025–2050, với tầm nhìn 100 năm. Đây không chỉ là bản đồ cho những khu vực sẽ phát triển, mà còn là cam kết thành phố phải chuẩn bị dịch vụ và hạ tầng cho quy mô dân số lớn hơn.
Ngày 30/10, tại kỳ họp thứ sáu, HĐND TP.HCM thông qua quy hoạch tổng thể đầu tiên sau sáp nhập. Phạm vi lập quy hoạch rộng khoảng 6.772,59 km², gồm 168 đơn vị hành chính; nghiên cứu còn tính đến liên kết với Tây Ninh, Đồng Nai, Đồng Tháp, Lâm Đồng và các không gian biển liên quan.
Thời điểm này có ý nghĩa: thành phố cần một khung chung để phối hợp các địa bàn mới trong khi Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển với yêu cầu cạnh tranh và liên kết vùng cao hơn. Nhưng thông qua quy hoạch mới là bước khởi đầu. Nếu thiếu dự án khả thi, nguồn lực và tiến độ rõ ràng, tầm nhìn trăm năm sẽ dừng ở lời hứa.
Năm cực động lực phân vai, năm vệ tinh mở rộng lựa chọn sống
Mô hình đa cực, đa trung tâm đặt ra một thay đổi cần thiết: thay vì dồn việc làm, dịch vụ và đầu tư vào lõi đô thị, mỗi khu vực được giao một vai trò phát triển riêng. Năm cực động lực gồm lõi trung tâm dịch vụ tài chính quốc tế; cực đổi mới sáng tạo phía Đông; công nghiệp, công nghệ cao và logistics phía Bắc; cảng biển, thương mại tự do, logistics quốc tế và năng lượng phía Nam; cùng đô thị, giáo dục và y tế phía Tây.
Bổ trợ cho các cực này là năm trung tâm vệ tinh: Côn Đảo, Long Hải - Hồ Tràm, Hóc Môn - Củ Chi, Bàu Bàng và Bắc Tân Uyên. Cấu trúc còn có năm hệ liên kết chiến lược và mười vùng quản trị phát triển.
Đây là cơ hội để người dân tìm việc làm, học tập và tiếp cận dịch vụ gần nơi ở hơn, thay vì phải dựa vào nội thành. Nhưng vệ tinh chỉ có ý nghĩa nếu là những đô thị hoàn chỉnh: có trường học, y tế, việc làm, giao thông công cộng và tiện ích hằng ngày. Phát triển nhà ở đơn lẻ mà thiếu các điều kiện đó chỉ chuyển áp lực từ trung tâm ra ngoại vi.
Tăng dân số buộc hạ tầng và dịch vụ phải đi trước
Quy mô dự báo cho thấy độ lớn của bài toán: TP.HCM có thể đạt khoảng 18 triệu dân năm 2030, 25 triệu năm 2045 và hơn 27 triệu năm 2050; con số tính cả người thường trú, tạm trú trên sáu tháng và dân số quy đổi. Lực lượng lao động dự kiến tăng từ khoảng 8,2 triệu người năm 2030 lên 11,3 triệu người năm 2050.
Vì vậy, mục tiêu trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại và lấy con người làm trung tâm không thể chỉ được đánh giá bằng các công trình biểu tượng. Thành phố cần chuyển tăng trưởng từ dựa nhiều vào đất đai, vốn và lao động sang năng suất, công nghệ, đổi mới sáng tạo và dịch vụ giá trị cao. Giao thông liên vùng, đường sắt đô thị, logistics, hạ tầng số, năng lượng và hạ tầng sinh thái phải được đầu tư đồng bộ.
Lợi ích sẽ hiện rõ trong sinh hoạt thường ngày: người dân có thể đến ga bằng cách đi bộ, tiếp tục hành trình bằng xe buýt, đồng thời tiếp cận bệnh viện cửa ngõ và y tế cơ sở gần hơn. Muốn vậy, thành phố phải cải thiện kết nối và trả lại không gian vỉa hè cho người đi bộ, thay vì chỉ xây thêm tuyến đường.
Đo tầm nhìn bằng dự án và thay đổi người dân cảm nhận được
Sau khi được HĐND thông qua, quy hoạch cần được hoàn thiện, phê duyệt theo thẩm quyền rồi cụ thể hóa thành chương trình, kế hoạch và lộ trình cho từng giai đoạn. Lãnh đạo thành phố cũng yêu cầu chuyển định hướng thành danh mục dự án và bố trí nguồn lực, ưu tiên giao thông liên vùng, đường sắt đô thị, logistics, hạ tầng số, năng lượng và hạ tầng sinh thái.
Thứ tự ưu tiên rất quan trọng. Các tuyến kết nối phải gắn với nơi ở, việc làm và dịch vụ; các trung tâm vệ tinh cần được phát triển như những điểm tụ dân cư có tiện ích thiết yếu, không phải những khu đô thị ngủ. Thành phố cũng cần công khai tiến độ, chất lượng và trách nhiệm thực hiện để người dân biết quy hoạch đang chuyển thành kết quả nào.
Thước đo cuối cùng không phải độ xa của tầm nhìn, mà là những điểm nghẽn được tháo gỡ và sự thuận tiện tăng lên trong cuộc sống hằng ngày. Quy hoạch TP.HCM có cấu trúc đủ rộng để định hình một siêu đô thị đa cực; giờ đây, chính sách nhất quán và thực thi có kỷ luật mới quyết định liệu cấu trúc ấy có phục vụ con người hay không.
