Đà tăng mạnh, nhưng không đồng đều
Xuất khẩu thủy sản là hoạt động đưa các sản phẩm khai thác và nuôi trồng như cá, tôm, mực và bạch tuộc ra thị trường nước ngoài, nơi kết quả phụ thuộc vào sức mua, nguồn cung và khả năng cạnh tranh của từng mặt hàng. Trong 10 tháng, kim ngạch toàn ngành đạt 10,459 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ; riêng tháng 10 đạt 1,315 tỷ USD, tăng 13,5%. Đây là kết quả đáng kể, nhưng không nên đọc như dấu hiệu mọi nhóm hàng đều cùng khỏe. Các nhóm cá và những thị trường châu Á dẫn dắt, còn tôm chịu sức ép từ nhu cầu và thuế tại Hoa Kỳ. Vì vậy, câu hỏi không chỉ là liệu ngành có thể chạm mục tiêu 12 tỷ USD, mà còn là mức tăng hiện nay có đủ đa dạng để đứng vững khi thị trường lớn biến động hay không.
Mức tăng của tháng 10 tập trung rõ ở nhóm cá: các loại cá khác đạt khoảng 309 triệu USD, tăng 55% và đóng góp khoảng 70% phần kim ngạch tăng thêm của toàn ngành trong tháng. Cá tra, cá ngừ, mực và bạch tuộc cũng đi lên. Những con số này cho thấy đà tăng có lực kéo thực sự, song đồng thời phơi bày độ lệch giữa các nhóm sản phẩm: tôm không cùng nhịp với cá.
Cá tra có lợi thế đúng lúc
Xuất khẩu cá tra tiến sát mốc 2 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 11%; riêng tháng 10 đạt hơn 249 triệu USD, tăng 14,9%. Cơ hội của mặt hàng này không chỉ đến từ nhu cầu, mà còn từ vị thế giá trong phân khúc cá thịt trắng. Giá cá tuyết Đại Tây Dương duy trì cao do nguồn cung hạn chế, trong khi cá minh thái chịu sức ép về giá nguyên liệu. Khoảng cách cạnh tranh ấy mở thêm cửa cho cá tra ở nhóm sản phẩm có giá thành hợp lý. Đây là lợi thế đáng kể, nhưng không phải bảo đảm tăng trưởng tự động: doanh nghiệp vẫn cần giữ chất lượng, đơn hàng và khả năng đáp ứng thị trường.
Cùng với cá tra, thị trường thủy sản châu Á trở thành điểm tựa nổi bật. Trung Quốc và Hồng Kông đạt 2,62 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 30,3%; ASEAN đạt 722 triệu USD, tăng 22,9%. Hai cụm thị trường này cộng lại tạo gần 745 triệu USD kim ngạch tăng thêm, khoảng hai phần ba mức tăng toàn ngành. Tỷ trọng đóng góp ấy khiến châu Á không còn là phần bổ sung cho các thị trường truyền thống, mà là trụ cột tăng trưởng cần được duy trì.
Tôm vẫn tăng, nhưng nền tảng chưa vững
Bức tranh tôm phân hóa mạnh. Tháng 10, xuất khẩu tôm đạt gần 474 triệu USD, giảm 4,9%; tôm chân trắng giảm 8,3%. Tính chung 10 tháng, tôm chân trắng đạt 2,62 tỷ USD, chỉ tăng khoảng 4%. Trong khi đó, tôm hùm xanh đạt gần 915 triệu USD, tăng 31% và đóng góp khoảng 62% phần tăng thêm của nhóm tôm. Nhờ lực kéo này, tổng xuất khẩu tôm vẫn tăng khoảng 9%, lên gần 4,2 tỷ USD. Tuy nhiên, dựa nhiều vào một mặt hàng tăng nhanh không thể thay thế sự phục hồi rộng của ngành tôm, nhất là khi tôm chân trắng vẫn là sản phẩm chủ lực.
Áp lực thị trường cũng chưa dịu: lượng tôm nhập khẩu của Mỹ trong tám tháng giảm 0,7%, EU giảm 2,3%, còn Trung Quốc tăng 25,5%; cùng kỳ, lượng xuất khẩu tôm của Ecuador tăng 19,8%. Ngày 3/11, Bộ Thương mại Mỹ công bố kết luận cuối cùng của đợt rà soát hành chính lần thứ 20 về thuế chống bán phá giá đối với tôm nước ấm đông lạnh nhập khẩu từ Việt Nam. Tác động tới xuất khẩu những tháng cuối năm có thể chưa rõ, nhưng triển vọng đơn hàng năm sau sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng của doanh nghiệp và sức mua tại thị trường này.
Mốc 12 tỷ USD cần thêm lực kéo
Để đạt mục tiêu 12 tỷ USD, hai tháng cuối năm cần bình quân khoảng 770 triệu USD mỗi tháng. Mốc này thấp hơn kim ngạch tháng 10, nhưng không đồng nghĩa mục tiêu đã chắc chắn: kết quả tháng đơn lẻ không bảo đảm đơn hàng tiếp tục giữ nhịp, nhất là khi xuất khẩu sang Mỹ suy giảm. Trong tháng 10, kim ngạch thủy sản sang thị trường này giảm 11,8%; lũy kế 10 tháng giảm 1,2%. Trái lại, EU và Nhật Bản mới cải thiện khiêm tốn trong cả giai đoạn, nên khó bù ngay phần tăng trưởng mà châu Á đang gánh.
Ngành có cơ sở để theo đuổi mục tiêu, nhờ cá tra hưởng lợi từ diễn biến nguồn cung cá thịt trắng và nhờ các thị trường châu Á tăng trưởng tốt. Nhưng cách đánh giá khả quan nhất không phải xem 12 tỷ USD là kết quả đã nằm trong tay, mà là một đích đến còn phụ thuộc vào việc giữ nhịp ở thị trường chủ lực, đẩy mạnh mặt hàng có lợi thế và tháo gỡ khó khăn tại Mỹ. Nếu tăng trưởng tiếp tục dựa quá nhiều vào một vài nhóm hàng và điểm đến, kim ngạch có thể đạt mục tiêu mà nền tảng vẫn mong manh. Bởi vậy, sức bền của đà tăng quan trọng không kém con số cuối năm.
