Đà tăng có nền tảng, nhưng chưa đồng đều
Xuất khẩu thủy sản là hoạt động đưa các sản phẩm khai thác, nuôi trồng và chế biến từ thủy sản trong nước ra thị trường quốc tế, nơi kết quả phụ thuộc đồng thời vào cơ cấu mặt hàng, sức mua và điều kiện thương mại. Trong 10 tháng, thủy sản Việt Nam đạt kim ngạch 10,459 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ; riêng tháng 10 đạt 1,315 tỷ USD, tăng 13,5%. Mức tăng này đưa ngành đến gần mục tiêu 12 tỷ USD, nhưng chất lượng của đà tăng quan trọng không kém con số tổng. Tăng trưởng đang dựa nhiều vào các nhóm cá và thị trường châu Á, trong khi tôm chân trắng chững lại và thị trường Mỹ suy giảm. Vì thế, triển vọng cán đích là có cơ sở, song không nên được hiểu như dấu hiệu mọi mặt hàng chủ lực đều đã phục hồi.
Cá và châu Á tạo lực kéo chính
Nhóm cá là điểm sáng rõ nhất trong cơ cấu tăng trưởng. Tháng 10, xuất khẩu các loại cá khác đạt 309 triệu USD, tăng 55% và đóng góp khoảng 70% phần kim ngạch tăng thêm của toàn ngành. Xuất khẩu cá tra tăng 14,9%, cá ngừ tăng 13,4%, còn mực và bạch tuộc tăng 14,8% so với cùng kỳ. Tính chung 10 tháng, xuất khẩu cá tra tiến sát 2 tỷ USD, tăng 11%; giá cá tuyết Đại Tây Dương duy trì ở mức cao do nguồn cung hạn chế, còn cá minh thái chịu sức ép chi phí nguyên liệu, tạo dư địa cho cá tra ở phân khúc giá hợp lý. Địa lý thị trường cũng đang thuận lợi: Trung Quốc - Hồng Kông tăng 30,3%, ASEAN tăng 22,9%. Hai khu vực này tạo gần 745 triệu USD kim ngạch tăng thêm, cho thấy châu Á hiện là bệ đỡ thiết thực hơn các thị trường phục hồi chậm.
Tôm hùm bù đắp, nhưng tôm xuất khẩu vẫn chịu sức ép
Tăng trưởng của ngành tôm có điểm tựa đáng kể từ tôm hùm xanh: trong 10 tháng, mặt hàng này đạt gần 915 triệu USD, tăng 31% và đóng góp khoảng 62% phần tăng thêm của toàn nhóm. Trái lại, tháng 10, tôm xuất khẩu giảm 4,9%; riêng tôm chân trắng giảm 8,3%, dù kết quả lũy kế 10 tháng của mặt hàng này vẫn tăng khoảng 4%. Sự chênh lệch ấy cho thấy không thể lấy thành tích của tôm hùm làm đại diện cho sức khỏe toàn ngành tôm. Áp lực càng rõ ở tôm xuất khẩu Mỹ: kim ngạch thủy sản sang Mỹ giảm 1,2% trong 10 tháng, còn kết luận rà soát POR20 giữ thuế chống bán phá giá ở mức cao với một số nhóm doanh nghiệp. Khi nhu cầu nhập khẩu chưa cải thiện và thuế quan còn bất định, doanh nghiệp khó lập kế hoạch đơn hàng dài hạn; cạnh tranh từ Ecuador cũng làm triển vọng thêm chật vật.
Mục tiêu 12 tỷ USD cần một cú chốt có kỷ luật
Sau 10 tháng, ngành còn cần khoảng 1,54 tỷ USD để chạm mốc 12 tỷ USD, tương đương bình quân khoảng 770 triệu USD mỗi tháng trong hai tháng cuối năm. Mức bình quân cần thiết thấp hơn kim ngạch tháng 10, nên mục tiêu có vẻ trong tầm với. Nhưng đánh giá lạc quan chỉ đứng vững nếu các thị trường châu Á tiếp tục hấp thụ hàng, nhóm cá giữ nhịp và tôm hùm duy trì đóng góp, thay vì giả định tôm chân trắng sẽ bật tăng nhanh. Kết quả POR20 và sức mua tại Mỹ còn gây bất định cho kế hoạch xuất khẩu tôm trong thời gian tới. Đây là lý do ngành cần nhìn xa hơn mốc tổng kim ngạch: cán đích là khả thi, nhưng tăng trưởng bền hơn đòi hỏi bớt lệ thuộc vào vài động lực nổi bật và chủ động trước rủi ro thị trường. Cá và châu Á đang mở đường; áp lực ở tôm sẽ quyết định độ vững của kết quả.
