Đột quỵ ở trẻ không thể xem nhẹ
Đột quỵ ở trẻ là tình trạng cấp cứu xảy ra khi dòng máu lên não bị gián đoạn, khiến tế bào não thiếu oxy và tổn thương, vì vậy cần được nhận biết và xử trí ngay. Đột quỵ ở trẻ ít gặp hơn ở người lớn, nhưng sự hiếm gặp không làm giảm mức độ nguy hiểm: trẻ có thể bị liệt, co giật, rối loạn ngôn ngữ, chậm phát triển trí tuệ, thậm chí tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Đây không phải vấn đề chỉ liên quan đến người lớn tuổi. Theo bác sĩ Phạm Hải Uyên, nguyên nhân ở trẻ thường khác với người lớn, có thể gắn với bệnh lý bẩm sinh hoặc rối loạn toàn thân. Do đó, điều quan trọng với cha mẹ không phải tự xác định nguyên nhân tại nhà, mà là nhận ra bất thường khởi phát đột ngột và coi đó là tình huống cần cấp cứu.
Đột quỵ có thể là thiếu máu não hoặc xuất huyết não; cả hai đều cần được đánh giá tại bệnh viện. Bệnh tim bẩm sinh, rối loạn đông máu, bất thường mạch máu não và nhiễm trùng là những yếu tố có thể liên quan. Chấn thương vùng đầu cổ cùng một số bệnh chuyển hóa hoặc di truyền cũng được ghi nhận; khoảng 20–30% trường hợp không xác định được nguyên nhân. Vì vậy, trẻ không có tiền sử bệnh rõ ràng vẫn không nên bị loại khỏi nghi ngờ khi xuất hiện dấu hiệu bất thường.
Dấu hiệu điển hình và những biểu hiện dễ bỏ qua
Các dấu hiệu đột quỵ cần được xem là đáng báo động khi xuất hiện đột ngột: méo miệng, yếu hoặc liệt một bên tay chân, đi đứng loạng choạng, nói khó hay nói ngọng khác thường. Trẻ cũng có thể nhìn lệch, nhìn mờ hoặc mất thị lực một bên; một số trường hợp lơ mơ, ngủ gà, co giật khu trú hoặc hôn mê. Nếu trẻ yếu tay chân bất ngờ, cha mẹ đừng chờ xem trẻ có tự cử động bình thường trở lại hay không. Những dấu hiệu này không thể được đánh giá an toàn chỉ bằng quan sát tại nhà.
Ở trẻ nhỏ, bất thường có thể kín đáo hơn nhiều: bú kém, khóc yếu, nghiêng đầu sang một bên, liệt mặt nhẹ hoặc co giật. Vì trẻ chưa thể nói mình nhìn mờ, yếu người hay khó diễn đạt, người chăm sóc thường là người đầu tiên nhận ra sự thay đổi. Một dấu hiệu riêng lẻ không đủ để cha mẹ tự kết luận trẻ bị đột quỵ, nhưng nếu nó xuất hiện bất ngờ hoặc đi kèm biểu hiện thần kinh khác, lựa chọn an toàn là đưa trẻ đi khám cấp cứu, không quy mọi thay đổi cho mệt mỏi hay biếng ăn.
- Méo miệng hoặc mặt lệch bất thường.
- Yếu, liệt một bên tay chân hoặc đột nhiên đi đứng không vững.
- Nói khó, nói ngọng khác thường; nhìn lệch, mờ hoặc mất thị lực.
- Lơ mơ, ngủ gà, co giật hoặc giảm ý thức.
- Ở trẻ nhỏ: bú kém, khóc yếu, nghiêng đầu hoặc liệt mặt nhẹ.
Nghi ngờ đột quỵ: đưa trẻ đi cấp cứu ngay
Khi nghi ngờ đột quỵ, hãy đưa trẻ đến bệnh viện có chuyên khoa phù hợp để cấp cứu ngay; đừng tự điều trị và đừng chờ triệu chứng tự thuyên giảm. Đây là lúc sự chần chừ có thể khiến trẻ mất cơ hội được đánh giá và can thiệp kịp thời. Với đột quỵ thiếu máu não, bác sĩ có thể xem xét tái thông mạch máu trong khoảng 3–4,5 giờ đầu kể từ khi triệu chứng khởi phát, tùy tình trạng và đánh giá chuyên môn. Khoảng thời gian này không phải lý do để gia đình tự quyết định phương pháp điều trị; đó là lời nhắc rằng cần nhanh chóng đưa trẻ đến cơ sở y tế.
- Ghi nhớ thời điểm trẻ bắt đầu có biểu hiện bất thường, nếu có thể.
- Đưa trẻ đến bệnh viện có khả năng cấp cứu và chuyên khoa phù hợp ngay.
- Không tự cho trẻ dùng thuốc, không tự điều trị và không đợi xem triệu chứng có hết hay không.
- Cung cấp cho nhân viên y tế những dấu hiệu đã quan sát được và thông tin bệnh nền của trẻ.
Cấp cứu trẻ em trong tình huống này không đồng nghĩa với việc tự chẩn đoán đột quỵ; đó là hành động để đội ngũ y tế đánh giá nguyên nhân và chọn cách xử trí thích hợp. Dù triệu chứng có giảm, việc trẻ từng đột ngột yếu liệt, nói khó hoặc co giật vẫn cần được bác sĩ kiểm tra.
Theo dõi bệnh nền, nhưng đừng để nó làm chậm cấp cứu
Với trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh, rối loạn đông máu, bệnh mạch máu hoặc bệnh di truyền, gia đình nên duy trì khám và theo dõi định kỳ, đồng thời điều trị bệnh nền theo hướng dẫn của bác sĩ. Kiểm soát sức khỏe lâu dài là việc cần thiết, nhưng không thay thế phản ứng khẩn cấp khi xuất hiện dấu hiệu thần kinh đột ngột. Ngược lại, cha mẹ cũng không nên cho rằng chỉ trẻ có bệnh nền mới có nguy cơ: một phần trường hợp không tìm được nguyên nhân.
Kết luận cần nhớ rất rõ: đột quỵ ở trẻ hiếm gặp nhưng hậu quả có thể nghiêm trọng, còn những dấu hiệu kín đáo như bú kém hay khóc yếu cũng không nên bị bỏ qua nếu khởi phát bất thường. Khi thấy méo miệng, trẻ yếu tay chân, nói khó, co giật hoặc giảm tỉnh táo, hãy ưu tiên đưa trẻ đi cấp cứu thay vì chờ triệu chứng tự hết. Trong tình huống này, nhanh chóng tìm trợ giúp y tế là lựa chọn an toàn hơn mọi cách xử trí tại nhà.
