Phòng ngừa phải bắt đầu trước lần dùng thử
Phòng chống thuốc lá điện tử trong trường học là sự kết hợp giữa cung cấp kiến thức, rèn kỹ năng từ chối, phát hiện sớm nguy cơ và hỗ trợ học sinh thay đổi hành vi trong môi trường an toàn, không kỳ thị. Đây không thể là nhiệm vụ chỉ giao cho một buổi tuyên truyền hay một bản cam kết. Từ đầu tháng 9, Chi cục Quản lý thị trường tỉnh Lào Cai phối hợp với các cơ sở giáo dục tổ chức tuyên truyền về thuốc lá, thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại gần 20 trường học, điểm trường; chương trình tập trung vào quy định pháp luật và tác hại sức khỏe, nhất là với học sinh. Hoạt động này có giá trị, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào việc biến thông tin thành khả năng nhận diện và ứng phó. Khi sản phẩm được quảng bá bằng kiểu dáng bắt mắt, hương vị hấp dẫn và lời rủ rê, học sinh cần được chuẩn bị trước khi đứng trước lựa chọn.
Diễn đàn đông học sinh cần dẫn đến đối thoại thường xuyên
Chiều 27/10, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An phối hợp với một đơn vị truyền thông tổ chức diễn đàn “Nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới” tại Trường THPT Lê Viết Thuật; chương trình thu hút hơn 1.000 học sinh. Quy mô ấy cho thấy chủ đề có sức hút, nhưng một diễn đàn chỉ tạo được thay đổi khi học sinh có cơ hội hỏi, tranh luận và thực hành sau khi rời hội trường. Nguy cơ cũng không dừng ở thuốc lá: các chất gây nghiện mới đang có xu hướng tiếp cận lứa tuổi trẻ hơn, còn mạng xã hội khiến việc tìm thông tin và mua sản phẩm dễ dàng hơn. Vì vậy, tuyên truyền trong trường học nên trở thành nội dung lặp lại trong bài giảng, sinh hoạt lớp và hoạt động ngoại khóa, thay vì một sự kiện riêng lẻ. Hơn 1.000 học sinh có thể là điểm khởi đầu cho cuộc trò chuyện dài hơi, không phải thước đo duy nhất của hiệu quả.
Tò mò dùng thử, tái phạm: cam kết không đủ
Một nam sinh lớp 11 ở Trường THPT Yên Thành 3 bắt đầu dùng thuốc lá điện tử vì tò mò trước kiểu dáng, hương vị và lời rủ rê; đến khi bị phát hiện, em đã sử dụng khoảng nửa năm. Trường hợp này nhắc nhở rằng học sinh hút thuốc lá không nhất thiết thuộc nhóm vốn được nhà trường xem là có nguy cơ cao. Cũng có học sinh tái phạm dù đã ký cam kết, trong khi sản phẩm nhỏ gọn, đa dạng và dễ cất giấu khiến việc phát hiện khó khăn. Bởi vậy, chỉ tăng kiểm tra hay siết xử phạt có thể bỏ lỡ nguyên nhân khiến một em bắt đầu và tiếp tục sử dụng. Giáo viên cần giúp học sinh tập cách từ chối, nhận diện tình huống bị lôi kéo và tìm người đáng tin để nhờ hỗ trợ. Khi phát hiện vi phạm, mục tiêu không nên chỉ là buộc học sinh hứa không tái diễn, mà còn phải tìm hiểu điều gì đang cản trở em dừng lại.
Nhà trường, gia đình và giáo viên cùng giữ vai trò
Cách phòng ngừa có triển vọng hơn là kết hợp giáo dục, phát hiện sớm và hỗ trợ tâm lý, với sự phối hợp giữa giáo viên chủ nhiệm, Đoàn trường, giám thị, gia đình và lực lượng chức năng. Một mô hình tại Trường THPT Yên Thành 3 cho học sinh xem tư liệu, thuyết trình, tranh biện và đóng vai để thực hành cách từ chối; nhóm học sinh tích cực còn cùng giáo viên nắm bắt tình hình, hỗ trợ bạn bè trên nguyên tắc tôn trọng và bảo mật. Phụ huynh cũng cần để ý thay đổi trong hành vi, quan hệ bạn bè và trao đổi với giáo viên khi có dấu hiệu bất thường; lắng nghe, thấu hiểu thường mở đường cho hỗ trợ tốt hơn cấm đoán hoặc trách phạt. Lào Cai đã in 2.800 tờ rơi và 140 áp phích, đồng thời cho biết sẽ tiếp tục phối hợp với trường học để phổ biến pháp luật và phòng ngừa vi phạm. Thông tin cần đi kèm cuộc trò chuyện và sự đồng hành.
