Nguy cơ không chỉ mang hình dạng điếu thuốc
Chất gây nghiện mới là những sản phẩm hoặc chất có khả năng gây lệ thuộc, đôi khi được che giấu dưới hình thức quen thuộc để khơi gợi tò mò và khiến học sinh khó nhận ra nguy cơ. Trong nhóm chat lớp, một tài khoản lạ có thể chào mời kẹo, tinh dầu hoặc sản phẩm được quảng cáo là giúp thư giãn, tạo hưng phấn và “không gây nghiện”; lời quảng cáo trên mạng không phải căn cứ để tin tưởng. Thuốc lá điện tử cũng dễ thu hút bởi kiểu dáng bắt mắt và hương vị hấp dẫn. Một nam sinh lớp 11 ở Nghệ An bắt đầu dùng vì tò mò và bị bạn bè rủ rê, cho thấy nguy cơ có thể xuất hiện ngay trong những mối quan hệ quen thuộc. Bác sĩ Nguyễn Trọng Toàn lưu ý, các chất gây nghiện mới còn gồm cần sa tổng hợp, ketamine, MDMA, amphetamine, methamphetamine và opioid tổng hợp. Vì vậy, phòng chống ma túy học đường phải bắt đầu từ việc không nhận, không thử và báo người lớn khi gặp sản phẩm không rõ nguồn gốc.
Diễn đàn cần biến thông tin thành kỹ năng
Chiều 27/10, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An phối hợp với Báo Tiền Phong tổ chức diễn đàn “Nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới” tại Trường THPT Lê Viết Thuật. Mục tiêu không chỉ là cảnh báo mà còn trang bị cho học sinh kỹ năng nhận diện, phòng tránh và tìm trợ giúp khi đối diện lời dụ dỗ. Tại phần giao lưu hỏi đáp, học sinh nêu băn khoăn về thuốc lá điện tử, ma túy và sản phẩm không rõ thành phần; chuyên gia, giáo viên hướng dẫn cách ứng phó tình huống thực tế. Thông điệp “Không thử – Không dùng – Không tiếp tay” có giá trị khi được chuyển thành hành động: không tò mò dùng thử, không chuyển bán hay rủ rê người khác, và mạnh dạn lên tiếng trước nguy cơ. Đây là cách tiếp cận thiết thực hơn những lời cảnh báo chung chung, bởi học sinh cần tập trước cách xử lý trước khi bị đặt vào tình huống thật.
Tuyên truyền rộng, nhưng phải đi cùng thực hành
Tại Nghệ An, 100% cơ sở giáo dục trong tỉnh đã tổ chức tuyên truyền về Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá trong giai đoạn 2023–2025. Nội dung được lồng ghép vào sinh hoạt dưới cờ, giờ học, hoạt động trải nghiệm và ngoại khóa. Ở Lào Cai, từ đầu tháng 9, lực lượng quản lý thị trường phối hợp với các cơ sở giáo dục tuyên truyền tại gần 20 trường học và điểm trường; chương trình chuẩn bị 2.800 tờ rơi cùng 140 áp phích để giúp học sinh nhận biết nguy cơ. Những con số này cho thấy phòng ngừa đang được mở rộng, nhưng phát tờ rơi hay treo áp phích chưa đủ nếu học sinh không biết nên làm gì khi bị mời thử. Một cách làm đáng giữ là cho các em đóng vai để luyện từ chối, chuyển hướng cuộc trò chuyện hoặc rời khỏi nơi có nguy cơ lôi kéo.
Từ chối một lần chưa đủ nếu thiếu đồng hành
Một bản cam kết không thể tự ngăn việc tái phạm: có học sinh đã ký cam kết nhưng vẫn tiếp tục sử dụng thuốc lá điện tử. Trường hợp nam sinh lớp 11 ở Nghệ An bắt đầu dùng vì tò mò, kiểu dáng sản phẩm và lời rủ rê cho thấy việc dùng thử có thể âm thầm kéo dài trước khi người lớn phát hiện. Bởi vậy, kỹ năng tự bảo vệ cần đi cùng sự quan tâm đều đặn của giáo viên và gia đình. Khi có lời mời, học sinh có thể nói “không”, rời khỏi tình huống và báo với người lớn đáng tin cậy; cha mẹ, thầy cô nên lắng nghe thay vì chỉ trách phạt, để các em dám chia sẻ áp lực và tìm hỗ trợ. Nghệ An dự kiến tiếp tục phổ biến pháp luật, duy trì trường học không khói thuốc và phối hợp với ngành y tế, công an cùng chính quyền địa phương. Lào Cai cũng sẽ tiếp tục tuyên truyền và phối hợp với trường học để ngăn vi phạm.
