Khoảng trống nhân lực không thể giải bằng điều chuyển đơn lẻ
Đề xuất bổ sung biên chế giáo dục là kiến nghị của Gia Lai xin thêm 3.642 vị trí để đáp ứng nhu cầu tối thiểu về giáo viên và nhân viên trong các trường học, thay vì tiếp tục áp dụng cách cắt giảm đồng loạt. Đây không chỉ là bài toán con số: thiếu người đang tác động trực tiếp đến khả năng tổ chức dạy học ở một tỉnh có địa bàn rộng, dân cư phân tán và nhiều vùng đi lại khó khăn. Chiều 4/11, Đoàn giám sát số 401 của Ban Chấp hành Trung ương làm việc với Ban Thường vụ Tỉnh ủy và UBND tỉnh về việc thực hiện chủ trương, chính sách phát triển giáo dục phổ thông giai đoạn 2023-2026; Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Thị Quyên Thanh tham dự. Báo cáo của ngành cho biết nhu cầu tối thiểu là 44.085 người, trong khi số được giao hiện có là 40.443, thiếu 3.642, gồm 2.820 giáo viên và 822 nhân viên. Con số ấy cho thấy thiếu giáo viên Gia Lai là vấn đề hệ thống, không thể chỉ xử lý bằng điều động cục bộ.
Cơ chế đặc thù phải đi cùng cách phân bổ sát thực tế
Gia Lai không chỉ xin thêm chỉ tiêu mà còn đề nghị cơ chế đặc thù, tránh giảm cơ học nhân sự giáo dục ở miền núi, biên giới và vùng dân tộc thiểu số, nơi số học sinh tăng tự nhiên qua từng năm. Đây là điểm hợp lý: một định mức chung khó phản ánh khoảng cách địa lý, quy mô lớp và điều kiện tổ chức dạy học khác nhau giữa các địa bàn. Tỉnh đã phân bổ 2.842 hợp đồng lao động cho năm học 2026-2027, gồm 2.803 giáo viên và 39 nhân viên, cơ bản đáp ứng nhu cầu giáo viên trực tiếp đứng lớp. Nhưng hợp đồng trước mắt không thay thế được việc giải quyết thiếu hụt biên chế ngành giáo dục lâu dài. Việc sắp xếp lại trường lớp cũng làm số cán bộ quản lý giảm từ 2.889 xuống 2.157, tương đương 25,34%; tỉnh đề nghị hướng dẫn xử lý chính sách tinh giản đối với 73 trường hợp bị ảnh hưởng. Muốn cơ chế đặc thù có tác dụng, cần gắn chỉ tiêu với môn học, trường và địa bàn đang thiếu.
Thiếu phòng học và thiết bị khiến bài toán nhân lực thêm nặng
Thêm người là cần thiết, nhưng sẽ chưa đủ nếu cơ sở vật chất trường học không theo kịp. Tại buổi làm việc, đoàn giám sát nêu tình trạng tỷ lệ phòng học kiên cố còn thấp và thiết bị dạy học tối thiểu chưa đáp ứng yêu cầu. Nhu cầu đầu tư giai đoạn 2026-2030 lên tới 13.086 phòng học và hạng mục công trình; trong đó 8.086 phòng cần xây mới, cải tạo hoặc bố trí thành phòng học bộ môn. Khi lớp học, thiết bị và giáo viên cùng thiếu, việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018 càng khó, nhất là môn tích hợp ở trung học cơ sở và môn tự chọn ở trung học phổ thông. Vì vậy, đề nghị ưu tiên ngân sách trung ương và các chương trình mục tiêu cho gia cố phòng học, xây phòng bộ môn, bổ sung thiết bị tối thiểu và phát triển trường nội trú, bán trú giai đoạn 2026-2030 cần được xem như phần đi kèm của chính sách nhân lực, không phải một hạng mục có thể để sau.
Đoàn giám sát yêu cầu làm rõ sách giáo khoa, mạng lưới và quản lý
Đoàn giám sát yêu cầu tỉnh làm rõ tình trạng thiếu, thừa trường lớp sau sắp xếp; việc dạy ghép, dạy luân phiên và bố trí sĩ số vượt quy định; đồng thời đánh giá đất dành cho giáo dục, ngân sách đầu tư và khả năng huy động nguồn lực ngoài ngân sách. Đoàn cũng đặt vấn đề về năng lực quản lý giáo dục cấp xã sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, kết quả lựa chọn sách giáo khoa qua các năm và hỗ trợ học sinh ở địa bàn khó khăn. Về sách giáo khoa, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Hải Giang đề xuất tổ chức hội thảo, diễn đàn để giáo viên giàu kinh nghiệm và phụ huynh tham gia góp ý. Đây là yêu cầu đáng chú ý: bổ sung nhân sự mà thiếu minh bạch trong lựa chọn sách, thiếu giám sát cơ sở và chưa tháo gỡ vướng mắc quản lý thì chất lượng triển khai vẫn khó cải thiện. Đoàn giám sát cho biết sẽ tổng hợp kiến nghị để đề xuất cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết.
Kết luận: cần một gói giải pháp đồng bộ
Gia Lai có lý do rõ ràng khi xin thêm 3.642 vị trí: thiếu giáo viên và nhân viên đang song hành với phòng học, thiết bị chưa đáp ứng, trong khi địa bàn rộng khiến việc bố trí nguồn lực phức tạp. Tuy nhiên, phê duyệt thêm chỉ tiêu chỉ là bước đầu. Trung ương và tỉnh cần phân bổ người theo nhu cầu thực tế từng trường, xử lý các vướng mắc sau sắp xếp, đồng thời đầu tư hạ tầng và làm rõ trách nhiệm quản lý, lựa chọn sách giáo khoa. Nếu chỉ nhìn đề xuất như một yêu cầu tăng biên chế, phần khó nhất sẽ bị bỏ qua. Thước đo phù hợp phải là liệu học sinh có lớp học đủ điều kiện, giáo viên đúng môn và nhà trường có năng lực tổ chức chương trình hay không. Cơ chế đặc thù chỉ đáng giá khi chuyển được con số nhân sự thành điều kiện dạy và học tốt hơn.
