Lóc tách động mạch cảnh là gì?
Lóc tách động mạch cảnh là tình trạng máu thấm vào thành động mạch, tạo khối máu tụ làm hẹp hoặc tắc lòng mạch, đôi khi gây giả phình và cản trở máu lên não. Đây là tổn thương cần được xem xét khi có triệu chứng bất thường sau chấn thương hoặc tác động mạnh lên cổ; không nên mặc định đau cổ sau xoa bóp chỉ là mỏi cơ.
Một người đàn ông 39 tuổi thường xuyên mỏi vai gáy đã đến cơ sở xoa bóp tư nhân, nơi cổ được xoay, lắc sang hai bên và kéo giãn. Sau đó, anh đau nhiều bên cổ trái, đau lan lên đỉnh đầu, ù tai và nghe tiếng mạch đập trong tai. Sáng hôm sau, đau đầu và chóng mặt tăng, kèm tê yếu nửa người phải, nói khó và giảm trí nhớ. Trường hợp này là lời cảnh báo có thật về đột quỵ sau massage cổ, chứ không phải bằng chứng rằng mọi hình thức xoa bóp đều gây đột quỵ.
Chụp cộng hưởng từ sọ não và dựng hình mạch máu cho thấy nhồi máu não vùng thái dương trái, tắc động mạch cảnh trong trái do lóc tách, kèm giả phình. Bác sĩ xác định người bệnh bị nhồi máu não do lóc tách động mạch cảnh trong trái, theo dõi nguyên nhân liên quan chấn thương vùng cổ. Mối liên quan về thời điểm đáng lưu ý, nhưng không thể từ một ca bệnh kết luận rằng thao tác cổ là nguyên nhân duy nhất trong mọi trường hợp.
Vì sao tổn thương ở cổ có thể dẫn đến đột quỵ?
Khi thành động mạch bị tổn thương, máu có thể tụ lại bên trong thành mạch, làm dòng máu lưu thông khó khăn hoặc bị chặn. Huyết khối hình thành tại vị trí lóc tách cũng có thể di chuyển lên các động mạch não, gây nhồi máu. Vì vậy, lóc tách động mạch cảnh không chỉ là vấn đề đau nhức tại cổ: nó có thể khởi đầu bằng triệu chứng không đặc hiệu rồi tiến triển thành thiếu máu não.
Các động tác bẻ, vặn, xoay hoặc ngửa cổ mạnh và đột ngột có thể liên quan đến chấn thương vùng cổ. Đây là lý do kéo giãn cổ nguy hiểm khi được làm thô bạo hoặc không có đánh giá y tế trước đó. Tuy nhiên, nguồn tin về ca bệnh chỉ ghi nhận bác sĩ theo dõi căn nguyên liên quan chấn thương cổ; không nên biến mối liên hệ này thành khẳng định rằng mọi thao tác massage đều gây lóc tách.
Nguy cơ hậu quả thì không thể xem nhẹ: trường hợp nặng có thể dẫn đến liệt, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm chức năng thần kinh kéo dài, thậm chí tử vong. Người bệnh trong ca này được điều trị nội khoa bảo tồn, gồm thuốc ức chế tiểu cầu kép, thuốc hạ mỡ máu và kiểm soát huyết áp theo chỉ định. Sau hai tuần, triệu chứng cải thiện hoàn toàn; sau 30 ngày, hình ảnh kiểm tra ghi nhận động mạch cảnh trong trái hồi phục hoàn toàn, không còn máu tụ trong thành mạch. Kết quả thuận lợi này không đảm bảo mọi người bệnh sẽ hồi phục tương tự.
Dấu hiệu đột quỵ cần cấp cứu ngay
Những dấu hiệu đột quỵ đột ngột cần được coi là cấp cứu gồm yếu hoặc liệt một bên người, tê bì, nói khó hoặc không nói được, méo mặt, nhìn mờ hay mất thị lực thoáng qua. Đau đầu hoặc đau cổ một bên mới xuất hiện, ù tai theo nhịp mạch, sụp mi cũng đáng cảnh giác, nhất là sau khi cổ vừa bị tác động.
Nếu xuất hiện các biểu hiện thần kinh này, hãy gọi cấp cứu hoặc đến bệnh viện ngay; đừng chờ xem triệu chứng có tự hết hay không, cũng đừng tiếp tục xoa bóp hoặc tự bẻ cổ. Đau đầu, đau cổ bất thường hoặc ù tai theo nhịp mạch sau tác động vùng cổ cũng cần được nhân viên y tế đánh giá sớm. Ca bệnh cho thấy triệu chứng ban đầu có thể gồm đau cổ và ù tai trước khi xuất hiện yếu nửa người, nói khó.
Người thường xuyên mỏi vai gáy nên chọn cơ sở chăm sóc có chuyên môn và kỹ thuật viên được đào tạo; tránh thao tác xoay, vặn, bẻ hoặc kéo giãn cổ mạnh, đột ngột khi chưa được thăm khám và tư vấn y tế. Nếu đau cổ kéo dài hoặc tái diễn, hãy tìm tư vấn y tế thay vì tự xử lý bằng những động tác mạnh. An toàn không nằm ở việc cố làm cổ kêu hay kéo thật sâu, mà ở việc xác định nguyên nhân đau và chọn cách chăm sóc phù hợp.
Đừng đánh đổi an toàn để giảm mỏi tức thời
Ca bệnh ở người đàn ông 39 tuổi nhắc rằng một triệu chứng tưởng như quen thuộc ở cổ vai gáy đôi khi có thể đi cùng tổn thương mạch máu nghiêm trọng. Không thể kết luận mọi lần massage đều gây đột quỵ, nhưng cũng không có lý do để xem nhẹ đau cổ bất thường, ù tai theo nhịp mạch hay bất kỳ dấu hiệu thần kinh nào sau thao tác cổ.
Hãy tránh bẻ, xoay hoặc kéo giãn cổ mạnh khi chưa được tư vấn. Nếu đột ngột tê yếu một bên, nói khó, méo mặt hoặc thay đổi thị lực, cần cấp cứu ngay, không chờ tự khỏi. Với đau cổ kéo dài, lựa chọn thận trọng nhất là hỏi nhân viên y tế để được đánh giá nguyên nhân trước khi tiếp tục massage hay tập luyện.
