Cơ sở để hướng tới mục tiêu 12 tỷ USD
Xuất khẩu thủy sản là hoạt động đưa các sản phẩm khai thác, nuôi trồng và chế biến thủy sản ra thị trường nước ngoài, nơi kết quả phụ thuộc đồng thời vào nguồn cung, năng lực chế biến và nhu cầu của người mua. Trong 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu đạt 10,459 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ; riêng tháng 10 ước đạt 1,315 tỷ USD, tăng 13,5%. Theo VASEP, để chạm mục tiêu 12 tỷ USD, hai tháng cuối năm cần bình quân khoảng 770 triệu USD mỗi tháng, thấp hơn đáng kể mức thực hiện tháng 10. Vì vậy, mục tiêu cuối năm có cơ sở rõ ràng, nhưng không nên nhầm khả năng cán đích với bảo đảm cho tăng trưởng dài hạn. Đà tăng hiện tại cho thấy nhu cầu còn tốt; độ bền của nó sẽ phụ thuộc vào việc ngành có thể mở rộng thị trường và nâng giá trị sản phẩm hay không.
Cá và châu Á đang kéo đà tăng
Động lực đáng chú ý đến từ các nhóm cá, đặc biệt là cá tra và nhóm cá khác. Trong tháng 10, xuất khẩu cá khác đạt khoảng 309 triệu USD, tăng 55% so với cùng kỳ; cá tra đạt hơn 249 triệu USD, tăng 14,9%, đưa kim ngạch 10 tháng tiến sát 2 tỷ USD. Cá ngừ và mực, bạch tuộc cũng tăng trong tháng. Cơ hội của cá tra được hỗ trợ bởi giá cá thịt trắng khai thác tự nhiên trên thế giới duy trì ở mức cao trong bối cảnh nguồn cung hạn chế, tạo dư địa cho sản phẩm Việt Nam ở phân khúc giá vừa phải. Về địa lý, thị trường thủy sản châu Á nổi lên như trụ cột: Trung Quốc, Hồng Kông và ASEAN đóng góp khoảng hai phần ba mức tăng kim ngạch, trong khi xuất khẩu sang Mỹ giảm 1,2%. Sự lệch nhịp này vừa là lợi thế hiện tại, vừa cảnh báo rằng dựa quá nhiều vào một cụm thị trường sẽ làm ngành dễ tổn thương.
Tăng trưởng hai chữ số cần chiến lược, không chỉ thuận gió
Vietnam Seafood Summit 2026 được tổ chức tại Cần Thơ ngày 11/11, lần đầu theo mô hình hội nghị thượng đỉnh của VASEP, với chủ đề triển vọng thị trường giai đoạn 2027–2029 và dư địa tăng trưởng xuất khẩu hai chữ số. Năm phiên thảo luận dự kiến xem xét nhóm sản phẩm chủ lực, thay đổi chính sách thương mại, nhu cầu ở các thị trường lớn, tiềm năng tiêu thụ trong nước và sức cạnh tranh của chuỗi giá trị. Trọng tâm này là cần thiết: thuế quan, biện pháp phòng vệ thương mại, bất ổn địa chính trị và yêu cầu truy xuất nguồn gốc, bền vững sẽ tiếp tục định hình hoạt động xuất khẩu. Theo VASEP, xuất khẩu thủy sản 10 tháng đạt 10,46 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ. Nhưng con số tăng trưởng chỉ có ý nghĩa chiến lược nếu doanh nghiệp biến phân tích thị trường thành quyết định cụ thể về sản phẩm, nguồn nguyên liệu và năng suất.
Muốn duy trì tăng trưởng xuất khẩu, ngành cần song song đa dạng hóa thị trường, đẩy mạnh chế biến sâu, ổn định nguyên liệu và cải thiện năng suất — những hướng được đưa ra trong chương trình hội nghị. Đây không phải danh sách khẩu hiệu: nguyên liệu thiếu ổn định có thể khiến công suất chế biến không được khai thác, còn sản phẩm ít giá trị gia tăng khiến doanh nghiệp khó tạo khác biệt khi cạnh tranh gay gắt. Hiệp định thương mại Việt Nam–EFTA cũng mở thêm cơ hội tiếp cận thị trường tiêu chuẩn cao và hợp tác về nguyên liệu, công nghệ; để tận dụng, doanh nghiệp phải đáp ứng quy tắc xuất xứ, duy trì chất lượng đồng đều và minh bạch chuỗi cung ứng. Kinh nghiệm xúc tiến tại Hàn Quốc cũng nhấn mạnh sản phẩm giá trị gia tăng, logistics và hợp tác về nguyên liệu, công nghệ chế biến.
Cán đích là bước đầu, không phải bảo chứng
Mốc 12 tỷ USD đang nằm trong tầm với nhờ kết quả 10 tháng, đà bứt phá của các nhóm cá và sức mua ở châu Á. Tuy nhiên, cán đích trong một năm không đồng nghĩa ngành đã xây dựng được nền tảng tăng trưởng bền vững. Thách thức là chuyển lợi thế theo chu kỳ thị trường thành năng lực lâu dài: có nhiều điểm đến xuất khẩu hơn, nguồn cung ổn định hơn, chế biến sâu hơn và khả năng đáp ứng chuẩn truy xuất, bền vững ngày càng chặt chẽ. Vietnam Seafood Summit 2026 có thể giúp định hình hướng đi cho giai đoạn 2027–2029, nhưng hiệu quả sẽ được đo bằng mức độ phối hợp thực chất giữa các khâu của chuỗi giá trị. Nếu chỉ trông vào nhu cầu tăng ở một vài thị trường hoặc mặt hàng, đà tăng sẽ mong manh. Muốn đi xa hơn mục tiêu trước mắt, thủy sản Việt Nam phải dùng kết quả hiện tại để đầu tư vào sức cạnh tranh.
