Đà tăng đáng kể, nhưng mục tiêu vẫn đòi hỏi thêm lực
Xuất khẩu thủy sản là hoạt động đưa các sản phẩm khai thác, nuôi trồng và chế biến thủy sản trong nước ra thị trường quốc tế, đồng thời phản ánh sức cạnh tranh của ngành qua sản lượng, cơ cấu mặt hàng và khả năng tiếp cận thị trường. Trong 10 tháng năm 2026, kim ngạch đạt hơn 10,45 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ; tháng 10 riêng lẻ đạt khoảng 1,315 tỷ USD, tăng 13,5%.
Với kết quả này, thủy sản Việt Nam đã tiến gần mục tiêu 12 tỷ USD cho cả năm, nhưng khoảng cách còn lại khiến hai tháng cuối năm có ý nghĩa lớn. Đà tăng hiện tại là tín hiệu tích cực, không phải lý do để xem đích đến đã được bảo đảm: đóng góp đang tập trung vào một số nhóm cá và thị trường châu Á, trong khi tôm cùng thị trường Mỹ tạo sức ép.
Cá và thị trường châu Á đang gánh phần tăng trưởng
Nhóm cá là lực kéo nổi bật trong tháng 10: xuất khẩu các loại cá đạt khoảng 309 triệu USD, tăng 55% và đóng góp khoảng 70% phần kim ngạch tăng thêm của toàn ngành. Cá tra đạt hơn 249 triệu USD trong tháng, tăng 14,9%; tính chung 10 tháng, xuất khẩu cá tra tiến sát 2 tỷ USD, tăng 11%. Cá ngừ, mực và bạch tuộc cũng tăng lần lượt 13,4% và 14,8%.
Triển vọng cá tra được hỗ trợ bởi giá cá tuyết Đại Tây Dương duy trì cao do nguồn cung hạn chế, trong khi cá minh thái chịu sức ép về giá nguyên liệu. Chênh lệch này tạo cơ hội để cá tra tiếp cận phân khúc cá thịt trắng có giá vừa phải. Ở thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông đạt 2,62 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 30,3%; ASEAN đạt 722 triệu USD, tăng 22,9%. Hai điểm tựa châu Á này cộng lại đóng góp gần hai phần ba mức tăng của toàn ngành.
Tăng trưởng của tôm chưa lan đều trong ngành
Tôm vẫn tăng khoảng 9% trong 10 tháng, lên gần 4,2 tỷ USD, nhưng con số chung che khuất sự phân hóa. Tôm hùm xanh đạt gần 915 triệu USD, tăng 31% và tạo ra phần lớn mức tăng của nhóm. Ngược lại, tôm chân trắng — mặt hàng chủ lực của nuôi và chế biến — đạt 2,62 tỷ USD, chỉ tăng 4%; riêng tháng 10, xuất khẩu tôm giảm 4,9%, còn tôm chân trắng giảm 8,3%.
Nhu cầu quốc tế chưa phục hồi đồng đều: trong tám tháng, lượng tôm nhập khẩu của Mỹ giảm 0,7%, EU giảm 2,3%, còn Trung Quốc tăng 25,5%. Cùng thời gian, xuất khẩu tôm của Ecuador tăng 19,8%, khiến doanh nghiệp Việt Nam khó trông chờ một đợt tăng giá chung để cải thiện kết quả cuối năm. Tăng trưởng nhờ tôm hùm là đáng mừng, nhưng chưa đủ để xóa lo ngại về sức khỏe của phân khúc tôm chủ lực.
Thuế tại Mỹ khiến bài toán 12 tỷ USD thêm căng
Mỹ là điểm yếu đáng chú ý: xuất khẩu thủy sản sang thị trường này trong tháng 10 giảm 11,8%, còn gần 200 triệu USD; lũy kế 10 tháng đạt 1,63 tỷ USD, giảm 1,2%. Với tôm, thuế chống bán phá giá làm triển vọng thêm khó khăn, nhất là khi Mỹ vẫn là thị trường quan trọng cho sản phẩm chế biến sâu, giá trị gia tăng cao.
Kết luận cuối cùng của đợt rà soát hành chính lần thứ 20 áp mức thuế 10,71% với FIMEX, 6,36% với STAPIMEX, 7,59% với nhóm 27 doanh nghiệp hưởng thuế suất riêng rẽ và 25,76% với nhóm chịu thuế suất toàn quốc. Các mức này không tạo ra chuyển biến đủ lớn để gỡ áp lực cho ngành. Mục tiêu 12 tỷ USD vẫn có cơ sở nhờ cá và châu Á, nhưng muốn chạm đích, ngành cần duy trì đà ở các nhóm đang tăng mà không để sự phụ thuộc vào một vài mặt hàng che lấp rủi ro của tôm.
