Kỷ lục thương mại mở ra cơ hội, đồng thời đặt ra thước đo mới
Kim ngạch xuất nhập khẩu là tổng giá trị hàng hóa được đưa qua biên giới để xuất khẩu và nhập khẩu trong một thời kỳ, phản ánh quy mô giao thương chứ chưa tự nói lên chất lượng tăng trưởng. Trong 10 tháng, tổng kim ngạch của Việt Nam đạt 1.010,55 tỷ đô la Mỹ, tăng 32,3% so với cùng kỳ; xuất khẩu đạt 499,24 tỷ đô la Mỹ, tăng 27,5%. Đây là cột mốc đáng kể, nhưng không nên xem quy mô lớn tự thân là bảo đảm cho sức cạnh tranh dài hạn. Triển vọng được tiếp sức khi Tổ chức Thương mại Thế giới nâng dự báo tăng trưởng thương mại hàng hóa toàn cầu năm 2026 lên 3,9%, cao hơn gấp đôi ước tính trước đó. Dù vậy, đà thuận lợi chỉ có ý nghĩa nếu doanh nghiệp tận dụng được để tăng năng lực sản xuất, thay vì chỉ chạy theo số lượng đơn hàng.
Nhiều ngành có cơ sở về đích, nhưng cơ hội không đồng đều
Kết quả gần 10 tháng cho thấy triển vọng xuất khẩu hàng hóa sáng ở nhiều nhóm chủ lực, song mỗi ngành đang đối mặt một nhịp độ khác nhau. Đến ngày 15/10, dệt may đạt 39,2 tỷ đô la Mỹ; đơn hàng cuối năm đã kín ở một số doanh nghiệp, tạo cơ sở hướng tới mục tiêu 48–49 tỷ đô la Mỹ. Điện tử, máy tính và linh kiện đạt 189,6 tỷ đô la Mỹ, với kỳ vọng cả năm chạm 240–245 tỷ đô la Mỹ. Gỗ đạt gần 14,1 tỷ đô la Mỹ và được dự báo vượt 18 tỷ đô la Mỹ trong năm. Ngược lại, da giày mới đạt gần 23 tỷ đô la Mỹ; mục tiêu 29–30 tỷ đô la Mỹ vẫn là biến số do đà tăng gần đây chững lại. Bức tranh này cho thấy tăng trưởng xuất khẩu có sức kéo lớn, nhưng không thể mặc định mọi ngành đều cán đích.
Tăng quy mô chưa đủ nếu doanh nghiệp nội địa đứng ngoài giá trị
Đằng sau mốc kỷ lục là điểm yếu không thể bỏ qua: khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chiếm 80% kim ngạch xuất khẩu trong 10 tháng, trong khi Việt Nam nhập siêu 12,07 tỷ đô la Mỹ. Những con số này không phủ nhận vai trò của hội nhập, nhưng cho thấy doanh nghiệp trong nước cần tham gia sâu hơn vào năng lực cung ứng và tạo giá trị. Khi thị trường ngày càng siết tiêu chuẩn về chất lượng, môi trường, phát triển xanh và truy xuất nguồn gốc, mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào gia công sẽ khó duy trì lợi thế. Ưu tiên vì thế phải là tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển công nghiệp hỗ trợ, xây dựng thương hiệu và nâng khả năng đáp ứng tiêu chuẩn. Nếu không, kim ngạch có thể tiếp tục tăng mà phần giá trị doanh nghiệp Việt giữ lại vẫn hạn chế.
Chuyển từ xuất khẩu sang xây dựng hiện diện quốc tế
Bước tiếp theo không chỉ là bán thêm hàng, mà là chủ động xác lập vị trí trong chuỗi giá trị: có sản phẩm mang thương hiệu riêng, mở rộng phân phối và hiện diện trực tiếp tại thị trường nước ngoài. Chương trình Go Global đặt ra các mục tiêu cụ thể đến năm 2030, với những hướng đi gồm thương mại điện tử xuyên biên giới, trở thành nhà cung ứng cho tập đoàn lớn và đầu tư, kinh doanh ở nước ngoài. Đây không phải con đường riêng của doanh nghiệp lớn; kênh trực tuyến có thể giúp doanh nghiệp vừa và nhỏ tiếp cận thị trường quốc tế phù hợp hơn với nguồn lực của mình. Trong những tháng cuối năm, doanh nghiệp còn phải hoàn tất đơn hàng đã ký và bảo đảm tiến độ giao hàng trước nhu cầu mua sắm tăng cao. Kỷ lục 1.000 tỷ đô la Mỹ chỉ thật sự có giá trị khi trở thành bàn đạp cho một mô hình tăng trưởng tạo thêm năng lực và vị thế cho doanh nghiệp Việt.
