Hai công cụ cùng hạ áp lực chi phí
Giảm giá điện và thuế xăng là cách phối hợp chính sách giá với chính sách thuế để hạ chi phí năng lượng, hỗ trợ sức mua và góp phần kiểm soát lạm phát. Tại cuộc họp về các kịch bản điều hành giá xăng dầu và điện, Phó thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu EVN khẩn trương rà soát, tiết giảm chi phí để đề xuất giảm giá bán lẻ điện bình quân từ ngày 1-11 đến hết ngày 31-3; Bộ Công Thương được giao thẩm định phương án và báo cáo cấp có thẩm quyền nếu có nội dung vượt thẩm quyền.
Cùng lúc, Bộ Tài chính được giao rà soát căn cứ pháp lý, thẩm quyền và tác động của phương án đưa thuế suất thuế tiêu thụ đặc biệt với các loại xăng về 0%, dự kiến áp dụng từ ngày 1-11-2026 đến hết ngày 31-3-2027. Hồ sơ cần hoàn thành trước ngày 1-11 để cấp có thẩm quyền xem xét. Đây là hướng đi hợp lý: điện và xăng đều len vào chi phí sản xuất, vận chuyển lẫn sinh hoạt, nên xử lý đồng thời có khả năng giảm áp lực rộng hơn một biện pháp đơn lẻ. Tuy nhiên, yêu cầu rà soát tác động cho thấy đây vẫn là phương án cần thực hiện theo đúng quy trình, không nên xem mọi đề xuất là kết quả đã được quyết định.
Mức giảm có ý nghĩa với doanh nghiệp
Theo phương án được nêu, giá bán lẻ điện bình quân giảm 2%, từ 2.204,07 đồng/kWh xuống 2.159,9037 đồng/kWh, chưa gồm thuế giá trị gia tăng; thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng được đề xuất về 0% đến hết ngày 31-3-2027. Mức giảm điện có thể không làm thay đổi lớn hóa đơn của từng hộ, nhưng với cơ sở sản xuất tiêu thụ điện nhiều, phần tiết kiệm lặp lại theo tháng giúp giảm chi phí đầu vào và giữ sức cạnh tranh.
Một doanh nghiệp trong ngành hóa dầu và xơ sợi ước tính tiết kiệm khoảng 600 triệu đồng mỗi tháng khi giá điện giảm 2%. Con số này minh họa vì sao chính sách không chỉ là hỗ trợ hóa đơn: nó có thể để lại thêm dư địa cho doanh nghiệp duy trì sản xuất, đầu tư và việc làm, nhất là khi giá bán thành phẩm khó điều chỉnh ngay theo biến động năng lượng. Dẫu vậy, lợi ích sẽ không tự động chuyển hết thành giá rẻ hơn cho người mua. Mức độ lan tỏa còn tùy thuộc vào tỷ trọng điện, nhiên liệu trong từng ngành và quyết định định giá của doanh nghiệp.
Tác động đến lạm phát và đời sống
Ước tính được nêu cho thấy giảm 2% giá điện có thể kéo CPI xuống khoảng 0,0662% ở vòng tác động đầu tiên và tối đa 0,1324% ở vòng tiếp theo. Đây là mức hỗ trợ có ích cho mục tiêu kiểm soát lạm phát, nhưng không đủ để tự mình bảo đảm giá cả ổn định: giá xăng dầu, nguồn cung hàng hóa và các chi phí khác vẫn có thể làm thay đổi mặt bằng giá. Vì vậy, ý nghĩa lớn hơn nằm ở sự phối hợp giữa giá điện và thuế xăng, đồng thời duy trì điều hành thận trọng các yếu tố vĩ mô.
Với người lao động thu nhập thấp, công nhân, người nghỉ hưu, hộ nghèo và gia đình đông người, điện và xăng là khoản chi khó cắt giảm. Giá điện bình quân giảm 2% không tạo khoản nhẹ gánh lớn cho mọi hộ, nhưng đi cùng biện pháp giảm chi phí xăng dầu có thể làm dịu sức ép chi tiêu thiết yếu. Hiệu quả chính sách cũng phụ thuộc vào việc giá năng lượng giảm có được truyền đến vận tải, hàng hóa và dịch vụ hay không. Doanh nghiệp cần tận dụng khoảng giảm chi phí để nâng hiệu quả sử dụng năng lượng, còn cơ quan điều hành phải theo dõi tác động thực tế thay vì chỉ dựa vào mức giảm trên giấy.
Giảm giá cần đi cùng kỷ luật chi phí
Đề nghị EVN tìm nguồn tiết kiệm để giảm giá bán lẻ điện là điểm then chốt: hỗ trợ người dân và doanh nghiệp cần đi đôi với khả năng duy trì hoạt động ổn định của ngành điện. EVN báo cáo lợi nhuận ước đạt 12.215 tỉ đồng trong tám tháng đầu năm, tương đương 103% kế hoạch, đồng thời nêu nhu cầu vốn lớn cho đầu tư phát triển hệ thống điện trong giai đoạn tới. Bối cảnh này khiến việc giảm giá cần dựa trên rà soát chi phí và hiệu quả vận hành, không nên đánh đổi năng lực đầu tư dài hạn.
Kết luận, giảm giá điện và đưa thuế tiêu thụ đặc biệt với xăng về 0% là một gói hỗ trợ có lý do rõ ràng: hạ chi phí đầu vào, giảm sức ép lên hộ gia đình và góp phần ổn định kỳ vọng lạm phát. Nhưng mức giảm trực tiếp chỉ là khởi đầu. Để tác động lan đến giá cả thiết yếu, chính sách phải được thực thi đúng thời hạn, phối hợp với bảo đảm nguồn cung và theo dõi việc chuyển lợi ích tới người tiêu dùng. Khi đó, hỗ trợ năng lượng mới vừa giúp giảm gánh nặng trước mắt, vừa không làm suy yếu nền tảng đầu tư và sản xuất.
