Ngoại giao làm đổi hướng kỳ vọng của thị trường
Giá dầu thế giới là mức giá tham chiếu hình thành từ cung cầu dầu thô và kỳ vọng của thị trường về khả năng vận chuyển, sản xuất trong tương lai. Vì vậy, tín hiệu ngoại giao có thể làm giá đổi chiều trước khi nguồn cung thực tế thay đổi. Trong phiên ngày 4-11 và sáng hôm sau, giá dầu tiếp tục giảm khi nhà đầu tư kỳ vọng Washington sẽ thúc đẩy thỏa thuận với Tehran sau bầu cử giữa nhiệm kỳ Mỹ. Động lực này còn được củng cố bởi thông tin Phó Tổng thống JD Vance gửi thư nhằm thúc đẩy nối lại đàm phán hòa bình. Đó là phản ứng dễ hiểu: một thỏa thuận có thể hạ nguy cơ xung đột và giảm phần bù rủi ro mà thị trường gắn vào dầu Trung Đông. Tuy nhiên, giá giảm phản ánh niềm tin vào kịch bản tương lai, chứ chưa chứng minh căng thẳng đã được giải quyết. Khi ngoại giao còn ở giai đoạn thăm dò, đà bán tháo có thể đi trước thực tế.
Bối cảnh chính trị cũng góp phần nuôi kỳ vọng. Sau khi đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội, các nguồn tin vùng Vịnh cho rằng Tổng thống Donald Trump có thể có thêm động lực tìm thỏa thuận với Iran. Nhưng Quốc hội khóa mới phải đến tháng 1-2027 mới bắt đầu nhiệm kỳ; kết quả bầu cử vì thế chưa thể lập tức thay đổi chính sách của Washington. Thị trường đang định giá khả năng ngoại giao tiến triển, không phải một cam kết đã thành hình. Đây là khác biệt quan trọng: kỳ vọng đủ sức kéo giá xuống nhanh, nhưng cũng dễ bị đảo ngược nếu các tín hiệu chính trị không chuyển thành bước đi cụ thể.
Nguồn cung phục hồi làm áp lực giảm rõ hơn
Kỳ vọng thỏa thuận không phải lực kéo duy nhất. Nguồn cung dầu phục hồi cũng khiến người mua bớt lo thiếu hàng trước mắt. JPMorgan ước tính thị trường toàn cầu dư cung khoảng 1,1 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 9 và 1,4 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 10, sau khi xuất khẩu từ vùng Vịnh được khôi phục. Khi lượng hàng sẵn có tăng, triển vọng hạ nhiệt xung đột càng có sức nặng: nhà đầu tư không còn phải tính đồng thời cho cả nguy cơ gián đoạn kéo dài lẫn nguồn cung khan hiếm. Diễn biến tại Nga cũng góp phần nới áp lực. Sản lượng lọc dầu của nước này tăng 350.000 thùng mỗi ngày trong tuần trước, lên 4 triệu thùng mỗi ngày, sau một giai đoạn không ghi nhận thêm vụ tấn công được xác nhận nhằm vào nhà máy lọc dầu. Những con số này không bảo đảm dư cung sẽ kéo dài, nhưng chúng giải thích vì sao thị trường có thể phản ứng mạnh với triển vọng hòa giải: nỗi lo thiếu hụt trước mắt đã phần nào dịu đi.
Theo June Goh, chuyên gia phân tích dầu cấp cao tại Sparta Commodities, giá đang phản ánh kỳ vọng chiến tranh với Iran sẽ kết thúc. Nhận định ấy nêu đúng điểm yếu của đợt giảm: thị trường có thể đang đặt cược vào kết quả trước khi có thỏa thuận. Dự thảo do các nhà trung gian Qatar đưa ra nhằm chấm dứt chiến tranh, nhưng một quan chức cấp cao Iran bác bỏ các đề xuất là không thể chấp nhận. Ngoại trưởng Iran vẫn nói Tehran để ngỏ ngoại giao và cho biết kế hoạch bảy ngày do Iran đề xuất có thể hoàn tất trong chưa đầy một tuần nếu được thông qua. Cánh cửa còn mở, song khoảng cách giữa một dự thảo và đồng thuận thực chất vẫn đủ lớn để khiến giá biến động.
Rủi ro an ninh khiến đà giảm khó bền
Giá giảm không đồng nghĩa nguy cơ gián đoạn đã biến mất. Houthi tuyên bố tấn công các nhà máy lọc dầu Ras Tanura và Rabigh, một cơ sở của Aramco tại Abqaiq cùng một số sân bay ở Ả Rập Xê Út; phía Ả Rập Xê Út chưa lập tức xác nhận các tuyên bố này. Liên minh do nước này dẫn đầu cũng cho biết đã đánh chặn một tên lửa đạn đạo do Houthi phóng về phía miền đông. Những diễn biến đó giữ nguyên một rủi ro cốt lõi: cơ sở hạ tầng dầu khí trong khu vực vẫn có thể trở thành mục tiêu, bất kể các bên đang phát tín hiệu ngoại giao. An toàn hàng hải cũng là điểm dễ tổn thương. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho biết ba tàu chở dầu đã va phải thủy lôi, phát nổ và bốc cháy khi đi qua phía nam eo biển Hormuz theo một tuyến đường không được phép. Đây là thông tin do lực lượng Iran công bố, nhưng riêng sự hiện diện của những cáo buộc như vậy cũng nhắc thị trường rằng vận chuyển dầu có thể bị đe dọa.
Nguy cơ này giải thích vì sao đà giảm có thể bị giới hạn, ngay cả khi kỳ vọng thỏa thuận tiếp tục lớn dần. Các nhà phân tích của Gelber and Associates cho rằng vụ đánh chặn tên lửa cho thấy mối đe dọa đối với cơ sở hạ tầng khu vực vẫn hiện hữu bất chấp nỗ lực nối lại đàm phán. Trong khi đó, tồn kho dầu thương mại tại các nước tiêu thụ lớn gần mức thấp nhất trong 15 năm, khiến thị trường nhạy cảm hơn trước tin địa chính trị. Nguồn cung phục hồi tạo vùng đệm, nhưng vùng đệm ấy không thể xóa rủi ro nếu tuyến vận tải hoặc cơ sở sản xuất bị gián đoạn. Vì thế, một tin an ninh xấu có thể nhanh chóng lấn át lạc quan ngoại giao.
Đợt giảm là cược vào hòa dịu, chưa phải dấu chấm hết rủi ro
Nhìn tổng thể, thị trường đang cân nhắc hai hướng ngược nhau: thỏa thuận có thể làm dịu lo ngại về dầu Trung Đông, còn các vụ tấn công và nguy cơ trên biển giữ lại phần bù rủi ro. Đàm phán Mỹ Iran tạo sức ép giảm vì nhà đầu tư tin rằng một lối thoát ngoại giao sẽ hạn chế khả năng nguồn cung bị gián đoạn. Nguồn cung phục hồi từ vùng Vịnh và sản lượng lọc dầu Nga tăng càng khiến kịch bản thiếu hụt trước mắt kém đáng sợ hơn. Nhưng tiến trình thương lượng chưa chắc chắn, các đề xuất còn bị phản đối và Quốc hội Mỹ khóa mới chưa bắt đầu nhiệm kỳ. Bởi vậy, không nên đọc đà giảm như bằng chứng cho thấy khủng hoảng đã qua. Chừng nào chưa có thỏa thuận được các bên chấp nhận và rủi ro an ninh chưa hạ nhiệt, giá dầu vẫn có thể đảo chiều nhanh. Kết luận hợp lý nhất lúc này: ngoại giao đang kéo giá xuống, nhưng an ninh nguồn cung vẫn đặt giới hạn cho mức lạc quan.
