Cột mốc lớn, nhưng điều đáng chú ý là tốc độ
Kim ngạch xuất nhập khẩu là tổng giá trị hàng hóa được bán ra nước ngoài và mua từ nước ngoài trong một khoảng thời gian xác định, qua đó phản ánh quy mô giao thương của nền kinh tế. Sau 10 tháng, tổng kim ngạch thương mại hàng hóa đạt 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ; cột mốc này cho thấy thương mại đang mở rộng với tốc độ cao, chứ không chỉ chạm một con số mang tính biểu tượng. Riêng tháng 10, kim ngạch đạt 122,2 tỷ USD, tăng 47,6% so với cùng kỳ năm trước. Nhịp tăng mạnh này góp phần lý giải vì sao mốc 1.000 tỷ USD đến sớm sau 10 tháng. Tuy vậy, tổng kim ngạch lớn không tự động đồng nghĩa với nền tảng thương mại cân bằng hơn. Muốn đánh giá sức khỏe tăng trưởng, cần nhìn đồng thời vào xuất khẩu, nhập khẩu và cán cân thương mại.
Xuất khẩu bứt tốc, công nghiệp chế biến giữ vai trò chính
Xuất khẩu Việt Nam đạt 499 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 27,4% so với cùng kỳ. Mức tăng này vượt xa mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15–16% đặt ra cho cả năm, tạo cơ sở để kỳ vọng hoàn thành, thậm chí vượt kế hoạch. Động lực không chỉ đến từ một khu vực: cả doanh nghiệp trong nước lẫn khu vực có vốn đầu tư nước ngoài đều ghi nhận tăng trưởng. Tuy nhiên, cơ cấu hàng hóa cho thấy công nghiệp chế biến vẫn là trụ cột, chiếm 87,4% tổng kim ngạch xuất khẩu. Hàng chế biến giúp mở rộng quy mô, nhưng bài toán dài hạn là làm sao để doanh nghiệp trong nước nắm giữ phần giá trị cao hơn, thay vì chỉ tham gia ở những khâu sản xuất có biên độ giá trị thấp. Tăng kim ngạch là thành tích; nâng giá trị tạo ra trong nước mới là thước đo sâu hơn.
Nhập khẩu lớn khiến cán cân vẫn là điểm cần theo dõi
Khoảng cách giữa tổng kim ngạch 1.010,6 tỷ USD và xuất khẩu 499 tỷ USD cho thấy nhập khẩu cũng chiếm phần đáng kể trong quy mô thương mại. Các nguồn không nêu riêng con số nhập khẩu, nhưng cán cân cho thấy Việt Nam vẫn nhập siêu khoảng 12,7 tỷ USD trong 10 tháng. Tháng 10 ước xuất siêu 6,8 tỷ USD, nối tiếp tháng thứ hai có thặng dư; tín hiệu cải thiện này đáng ghi nhận, song chưa đủ xóa nhập siêu lũy kế. Vì vậy, không nên xem mốc tổng kim ngạch vượt 1.000 tỷ USD như bằng chứng rằng xuất khẩu đã lấn át nhập khẩu. Điều quan trọng hơn là nhập khẩu có hỗ trợ năng lực sản xuất và xuất khẩu trong nước hay không, đồng thời doanh nghiệp nội địa có tăng được tỷ trọng trong chuỗi cung ứng hay không. Chính chất lượng liên kết đó sẽ quyết định mức độ bền vững của đà tăng.
Tăng quy mô phải đi cùng nâng chất lượng
Đà thương mại mở rộng đang đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, nhưng duy trì xuất khẩu ở tốc độ cao đòi hỏi năng lực sản xuất trong nước mạnh hơn, hàng hóa có giá trị gia tăng cao hơn và doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là lý do cột mốc hiện tại nên được xem vừa là thành quả, vừa là phép thử: nếu tăng trưởng chủ yếu dựa vào mở rộng quy mô, nền tảng sẽ khó bền khi thị trường hoặc điều kiện thương mại biến động. Bộ Công Thương đang xây dựng dự thảo Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn 2045, theo hướng gắn tăng trưởng với chất lượng và tính bền vững. Trong quý IV/2026, cơ quan này đặt trọng tâm vào đẩy mạnh xuất khẩu, đa dạng hóa thị trường và nâng cao năng lực tuân thủ của doanh nghiệp. Đây là hướng đi cần thiết: thành tích kim ngạch chỉ có ý nghĩa lâu dài khi doanh nghiệp trong nước tạo được nhiều giá trị hơn từ mỗi đơn hàng.
