Mốc khai thác không đồng nghĩa mọi hạng mục đều đã sẵn sàng
Tiến độ sân bay Long Thành là cuộc chạy đua hoàn thiện xây dựng, lắp đặt và kiểm tra đồng bộ các công trình cần thiết để sân bay giai đoạn một có thể vận hành an toàn trước hạn Chính phủ đặt ra. Ngày 5/11/2026, Văn phòng Chính phủ ban hành Công văn 11272/VPCP-CN, yêu cầu rà soát toàn bộ điều kiện để đưa sân bay vào khai thác trước ngày 31/12/2026. Đây là mốc có tính ràng buộc, nhưng không thể chỉ đo bằng việc nhà ga hay đường băng đã hoàn tất: dịch vụ mặt đất, kỹ thuật, nghiệm thu và kết nối cũng phải theo kịp. Cục Hàng không kiến nghị sáu dự án ưu tiên thuộc Dự án thành phần 4 hoàn thành xây dựng, lắp thiết bị và đưa vào khai thác chậm nhất ngày 23/12/2026. Khoảng đệm giữa mốc này và ngày cuối năm rất hẹp; vì vậy, lời hứa hoàn thành phải đi cùng bằng chứng về khả năng vận hành.
Bốn dự án còn dang dở, một số phần việc kéo sang năm 2027
Khoảng cách giữa kế hoạch và thực tế là lý do khiến yêu cầu rà soát trở nên cấp thiết. Theo hợp đồng điều chỉnh hồi tháng 6, cả sáu dự án dịch vụ hàng không phải hoàn thành xây dựng trước ngày 31/8; đến thời điểm báo cáo, chỉ hai dự án đang lắp đặt thiết bị công nghệ, còn bốn dự án chưa xong xây dựng cơ bản. Các phần việc chậm gồm cung cấp suất ăn số 1, sửa chữa và bảo dưỡng phương tiện cùng dịch vụ kỹ thuật mặt đất số 1, và bảo dưỡng tàu bay số 1, số 3 và số 4. Bốn nhà đầu tư đề nghị điều chỉnh tiến độ. Một số công trình phụ trợ dự kiến hoàn thiện, chạy thử và nghiệm thu trong tháng 3/2027; phương án của Vietjet chia giai đoạn, đưa toàn bộ cơ sở lên 100% công suất trong tháng 4/2027. Những mốc này không thể được xem là chi tiết nhỏ: nếu phần thiết yếu chưa sẵn sàng, khai thác thương mại đồng bộ sẽ gặp rủi ro.
Các doanh nghiệp nêu tình trạng thiếu nhân công, vật liệu, biến động giá đầu vào gây áp lực dòng tiền, cùng thời gian cần thiết để tích hợp và chạy thử thiết bị chuyên ngành. Việc một gói thầu khác thi công chưa đồng bộ cũng ảnh hưởng phạm vi thi công và đấu nối hạ tầng của Dự án thành phần 4. Đây là những vướng mắc cần được xử lý, nhưng không tự động biến đề xuất lùi hạn thành một phương án khai thác an toàn.
Rà từng gói thầu, xử lý theo hợp đồng và điều kiện an toàn
Chỉ đạo của Chính phủ đặt trách nhiệm cụ thể lên các đầu mối: Bộ Xây dựng cùng Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Bộ Tài chính, ACV và cơ quan liên quan phải rà soát điều kiện khai thác; ACV phải xác định khối lượng còn lại, nhu cầu nhân lực, máy móc, nhiên liệu và vật liệu của từng gói thầu. Nhà thầu không huy động đủ nguồn lực theo tiến độ cam kết có thể bị làm rõ trách nhiệm và xử lý theo quy định hợp đồng. Đáng chú ý, cơ chế hợp đồng quy định nhà đầu tư chịu xử phạt từ ngày 1/10/2026 đối với phần khối lượng xây dựng chưa hoàn thành. Như vậy, cách xử lý không chỉ là thúc tiến độ bằng mệnh lệnh: phải đo được việc còn lại, gắn trách nhiệm với hợp đồng và tháo gỡ nút thắt thanh toán, vật tư, thiết bị. Báo cáo tiến độ và khó khăn được yêu cầu thực hiện hằng tuần.
Cục Hàng không nhấn mạnh các hạng mục dịch vụ hàng không phải hoàn thành đồng bộ để phục vụ khai thác thương mại. Điều đó hợp lý hơn việc mở cửa theo lịch rồi để những mắt xích thiết yếu chạy đuổi theo sau. ACV còn phải phối hợp hoàn tất nghiệm thu, kiểm tra điều kiện khai thác, cấp phép và chấp thuận chuyên ngành; các kịch bản chạy thử hệ thống cơ điện, phòng cháy chữa cháy, thiết bị nhà ga và quản lý sân bay cũng cần được triển khai. Với hành khách và người lao động, yêu cầu an ninh, an toàn, hậu cần trong giai đoạn vừa thi công vừa khai thác phải là tiêu chí quyết định, không phải phần việc bổ sung sau khi công bố ngày mở cửa.
Đúng hạn chỉ có ý nghĩa khi sân bay vận hành được
Deadline sân bay Long Thành trước 31/12/2026 tạo sức ép cần thiết để các cơ quan và nhà thầu không tiếp tục trì hoãn; nhưng tiến độ trên giấy không thể thay cho điều kiện khai thác đã được kiểm chứng. Ưu tiên lúc này là phân loại từng gói thầu theo mức độ thiết yếu, chốt nguồn lực và thời hạn, xử lý vướng mắc thanh toán, đồng thời công khai nguy cơ chậm để cấp có thẩm quyền can thiệp kịp thời. Nếu một số phần việc chỉ hoàn thiện vào tháng 3–4/2027, cơ quan chức năng phải đánh giá rõ chúng có ảnh hưởng đến an toàn, năng lực phục vụ hay tính đồng bộ hay không, thay vì đánh đồng mọi hạng mục. Kết luận cần dứt khoát: Long Thành nên khai thác đúng hạn khi đủ điều kiện; nếu chưa đủ, an toàn và vận hành thực chất phải được đặt cao hơn việc đạt một ngày trên lịch.
