Đà tăng đã tạo nền cho mục tiêu 12 tỷ USD
Xuất khẩu thủy sản là hoạt động đưa các sản phẩm khai thác và nuôi trồng thủy sản trong nước ra thị trường quốc tế, nơi tăng trưởng phụ thuộc vào sức mua, năng lực cung ứng và khả năng đáp ứng yêu cầu của từng thị trường. Trong 10 tháng, kim ngạch của ngành đạt 10,459 tỷ USD, tăng 12,1% so với cùng kỳ; riêng tháng 10 ước đạt 1,315 tỷ USD, tăng 13,5%. Với kết quả này, mục tiêu 12 tỷ USD không còn là kỳ vọng xa vời: hai tháng cuối năm cần bình quân khoảng 770 triệu USD mỗi tháng, thấp hơn đáng kể mức tháng 10. Tuy vậy, chạm đích không đồng nghĩa sức khỏe tăng trưởng đã đồng đều. Đà hiện tại dựa nhiều vào cá và các thị trường châu Á, trong khi một số sản phẩm tôm chủ lực vẫn chịu sức ép. Vì vậy, con số mục tiêu có cơ sở, nhưng chất lượng tăng trưởng mới là phép thử đáng chú ý.
Cá tra và tôm hùm đang gánh phần tăng trưởng
Nhóm cá là động lực nổi bật nhất trong tháng 10: các loại cá khác đạt khoảng 309 triệu USD, tăng 55% và đóng góp khoảng 70% phần kim ngạch tăng thêm của toàn ngành. Cá tra xuất khẩu đạt hơn 249 triệu USD, tăng 14,9%; tính chung 10 tháng, mặt hàng này tiến sát 2 tỷ USD, tăng 11%. Cơ hội của cá tra còn đến từ giá cá tuyết Đại Tây Dương duy trì ở mức cao do nguồn cung hạn chế, trong khi cá minh thái chịu sức ép về giá nguyên liệu; khoảng trống ở phân khúc cá thịt trắng có giá thành hợp lý là lợi thế cho sản phẩm Việt Nam. Tôm hùm xanh cũng tăng 31% trong 10 tháng, đạt gần 915 triệu USD, góp phần bù đắp đà yếu của tôm chân trắng. Nhưng không nên nhầm sự bù đắp ấy với phục hồi trên diện rộng: tôm chân trắng chỉ tăng khoảng 4% trong 10 tháng, còn giảm trong tháng 10.
Châu Á mở rộng cơ hội, Mỹ vẫn là điểm nghẽn
Tăng trưởng đang dịch chuyển rõ về châu Á. Trong 10 tháng, Trung Quốc – Hồng Kông tăng 30,3%, còn ASEAN tăng 22,9%; hai thị trường này đóng góp khoảng hai phần ba mức tăng xuất khẩu thủy sản. Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản vẫn là ba thị trường tiêu thụ lớn nhất, lần lượt chiếm 24%, 15% và 14% thị phần. Nhưng vai trò lớn của Mỹ cũng khiến đà giảm tại đây khó xem nhẹ: xuất khẩu tháng 10 giảm 11,8%, còn gần 200 triệu USD; lũy kế 10 tháng giảm 1,2%. Áp lực càng rõ với tôm khi Mỹ công bố kết luận cuối cùng rà soát thuế chống bán phá giá POR20 ngày 3/11. Một số doanh nghiệp chịu mức thuế từ 6,36% đến 10,71%, nhóm doanh nghiệp riêng rẽ chịu 7,59%, còn mức toàn quốc là 25,76%. Đây không chỉ là biến động thị trường: thuế quan có thể làm suy yếu khả năng cạnh tranh của mặt hàng tôm chế biến giá trị cao.
Mục tiêu khả thi, nhưng không nên dựa vào một vài trụ cột
Cán mốc 12 tỷ USD có cơ sở, bởi mức xuất khẩu cần thiết trong hai tháng cuối năm thấp hơn đáng kể kết quả tháng 10. Dẫu vậy, sự phụ thuộc vào sức mua Trung Quốc và ASEAN, cùng vai trò bù đắp của tôm hùm khi tôm chân trắng chững lại, khiến kết quả cuối năm dễ bị ảnh hưởng nếu một trụ cột hụt hơi. Bức tranh cạnh tranh cũng không thuận lợi hoàn toàn: trong tám tháng, nhập khẩu tôm của Mỹ giảm 0,7%, EU giảm 2,3%, còn Trung Quốc tăng 25,5%; xuất khẩu tôm của Ecuador tăng 19,8%. Ngành không thể chỉ trông chờ giá thị trường tăng để bù cho nhu cầu yếu và sức ép thuế. Kết luận hợp lý là mục tiêu 12 tỷ USD nằm trong tầm với, nhưng để biến thành nền tảng bền vững, thủy sản Việt Nam cần duy trì đà cá, giữ thị trường châu Á và giảm lệ thuộc vào một sản phẩm hay một điểm đến.
