Đến lớp là bước đầu, không phải đích đến
Giáo dục mầm non phổ cập cho trẻ 3–5 tuổi là bảo đảm mọi trẻ trong độ tuổi được tiếp cận việc chăm sóc, nuôi dưỡng và học tập, bất kể hoàn cảnh gia đình hay nơi cư trú. Ở các xã miền núi Thu Cúc và Xuân Đài, Phú Thọ, các trường đang vừa vận động trẻ đến lớp, vừa tìm cách duy trì sĩ số và nâng chất lượng chăm sóc, giáo dục. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều điểm trường xa trung tâm khiến việc đi học không thể xem là điều hiển nhiên; khó khăn kinh tế của gia đình càng làm hành trình đến lớp thêm chật vật. Vì vậy, giữ đủ trẻ trong danh sách chỉ có ý nghĩa khi nhà trường cũng duy trì được điểm học gần nơi ở và tạo ra trải nghiệm phù hợp với trẻ. Với trẻ vùng khó, khoảng cách địa lý và điều kiện sống định hình cơ hội học tập ngay từ những năm đầu đời.
Từ đầu năm học 2026–2027, Trường Mầm non Thu Cúc phối hợp chính quyền, khu dân cư, trưởng bản và phụ huynh rà soát trẻ trong độ tuổi; giáo viên đến từng nhà để tìm hiểu hoàn cảnh, vận động trẻ chưa đi học và ngăn nguy cơ bỏ học. Cách làm này đáng duy trì: vận động hiệu quả phải dựa trên hiểu biết cụ thể về từng gia đình, chứ không chỉ là lời kêu gọi chung. Trường dự kiến có 17 lớp với 375 trẻ 3–5 tuổi, đạt tỷ lệ huy động 100%.

Giữ điểm trường để đường đến lớp không quá xa
Mạng lưới trường lớp là một phần của chính sách tiếp cận giáo dục, không chỉ là bài toán sắp xếp đơn vị hành chính. Tại bản Mỹ Á Mông, điểm trường cách trung tâm xã Thu Cúc khoảng 16 km và toàn bộ trẻ là người Mông; duy trì điểm học tại chỗ giúp các em tránh phải đi xa. Điều này cho thấy gom trường quá mức có thể làm giảm khả năng đến lớp của chính những trẻ cần được hỗ trợ nhiều nhất. Ở Xuân Đài, sau sắp xếp, số cơ sở giáo dục công lập giảm từ 8 xuống còn 3, tương đương giảm 62,5%; trường mầm non vẫn duy trì một điểm chính, một phân hiệu và 5 điểm trường để phục vụ các khu dân cư rải rác. Tinh gọn chỉ hợp lý khi không biến khoảng cách thành rào cản mới.
Khoảng cách không phải trở ngại duy nhất. Điều kiện kinh tế gia đình và rào cản ngôn ngữ cũng ảnh hưởng đến quá trình học tập của học sinh dân tộc thiểu số, nhất là trong những năm đầu. Vì thế, công bằng giáo dục cần được xem là mục tiêu dài hạn: phối hợp giữa ngành giáo dục, chính quyền, gia đình và cộng đồng phải đi cùng việc đưa chính sách đến đúng đối tượng, đúng lúc. Rà soát người thụ hưởng, kết nối dữ liệu về dân tộc thiểu số và cải thiện quản lý có thể giúp hỗ trợ chính xác hơn, nhưng không thay thế được điểm trường phù hợp và sự đồng hành thường xuyên của giáo viên.

Thiết bị mầm non: đầu tư đúng hơn, không chỉ nhiều hơn
Cơ sở vật chất ở một số trường vùng khó đã được cải thiện, nhưng tại các điểm trường miền núi, thiết bị, đồ dùng và đồ chơi vẫn thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến việc tổ chức hoạt động giáo dục. Bởi vậy, mua sắm theo số lượng hoặc phân bổ đồng loạt không phải lời giải. Thiết bị mầm non cần được lựa chọn theo tình trạng thực tế của từng điểm trường, độ tuổi của trẻ và khả năng sử dụng của giáo viên; ưu tiên đồ dùng còn thiếu, đã cũ hoặc không bảo đảm yêu cầu, đồng thời chú trọng an toàn và tính phù hợp. Đây là chuyển dịch cần thiết từ đầu tư cho đủ danh mục sang đầu tư để thiết bị được dùng thường xuyên, có ích trong chăm sóc và học tập.
Trường Mầm non Thu Cúc dự kiến hoàn thành sửa chữa, cải tạo và nâng cấp phòng học tại điểm trường chính trong năm 2026. Tuy nhiên, nhu cầu không dừng ở phòng học: nhà vệ sinh, sân chơi, công trình phụ trợ, thiết bị phát triển vận động, đồ chơi ngoài trời và học liệu phát triển ngôn ngữ đều cần được xem xét. Tại nơi có đông trẻ dân tộc thiểu số, tranh ảnh và học liệu trực quan có thể hỗ trợ tiếng Việt, đồng thời mở rộng cơ hội trải nghiệm, khám phá. Đầu tư sát nhu cầu sẽ có tác dụng rõ hơn một danh sách thiết bị đẹp trên giấy nhưng không phù hợp với điều kiện từng điểm trường.

Thước đo phải là cơ hội học tập thực chất
Tỷ lệ huy động cao là kết quả quan trọng, nhưng không thể đại diện cho toàn bộ chất lượng giáo dục mầm non. Trẻ cần được đến lớp thuận tiện, có môi trường an toàn và được tham gia hoạt động giúp phát triển ngôn ngữ, vận động, tư duy và kỹ năng xã hội. Với trẻ vùng khó, chất lượng còn phụ thuộc vào việc giáo viên hiểu hoàn cảnh gia đình, học liệu có phù hợp ngôn ngữ và văn hóa hay không, và nguồn lực có đến được các điểm trường xa trung tâm hay không. Những ưu tiên ấy đòi hỏi theo dõi liên tục thay vì chỉ kiểm đếm sĩ số vào đầu năm học.
Phú Thọ cần tiếp tục cân bằng giữa sắp xếp mạng lưới và giữ các điểm học cần thiết, đồng thời phân bổ thiết bị theo khảo sát cụ thể và phối hợp với phụ huynh, cộng đồng. Mục tiêu dài hạn không chỉ là đưa trẻ 3–5 tuổi đến lớp, mà là bảo đảm hoàn cảnh kinh tế, địa lý hay ngôn ngữ không thu hẹp cơ hội học tập của trẻ dân tộc thiểu số và miền núi. Giữ sĩ số là điều kiện mở đầu; đầu tư đúng chỗ và duy trì chất lượng mới quyết định liệu cơ hội ấy có trở thành nền tảng vững chắc cho tương lai của các em hay không.






