Dịch vụ mặt đất là điều kiện để sân bay vận hành
Sáu công trình dịch vụ mặt đất tại sân bay Long Thành là các hạng mục thiết yếu để cung cấp suất ăn hàng không, bảo dưỡng tàu bay và phương tiện, đồng thời hỗ trợ hoạt động kỹ thuật thương mại khi sân bay khai thác. Đây không phải phần việc phụ có thể hoàn thiện tùy thời điểm: thiếu chúng, các chuyến bay đầu tiên khó được phục vụ đồng bộ.
Các dự án thuộc Dự án thành phần 4 gồm hai khu cung cấp suất ăn, hai khu sửa chữa và bảo dưỡng phương tiện, trang thiết bị hàng không kết hợp dịch vụ kỹ thuật thương mại mặt đất, cùng các hangar bảo dưỡng tàu bay. Cục Hàng không Việt Nam kiến nghị Bộ Xây dựng điều chỉnh thời hạn hoàn thành xây dựng, lắp đặt thiết bị và sẵn sàng vận hành cả sáu dự án muộn nhất vào ngày 23/12/2026. Mốc này chỉ trước một ngày so với kế hoạch khai thác thương mại từ 0 giờ ngày 24/12/2026; dư địa xử lý sự cố vì thế rất hẹp.
Tỷ lệ hoàn thành cao chưa đồng nghĩa đã sẵn sàng
Bức tranh tiến độ Long Thành có vẻ khả quan nếu chỉ nhìn vào tỷ lệ khối lượng: các nhà đầu tư báo cáo mức hoàn thành từ 70% đến 95% giá trị hợp đồng. Nhưng con số đó che khuất khác biệt quan trọng giữa xây dựng gần xong và đủ điều kiện vận hành. Theo Cục Hàng không, mới hai trong sáu dự án hoàn thành xây dựng cơ bản và đang lắp đặt thiết bị; bốn dự án còn lại chưa xong phần xây dựng cơ bản.
Hai công trình đã bước sang giai đoạn lắp thiết bị là khu suất ăn số 2 và khu sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện, trang thiết bị hàng không, dịch vụ kỹ thuật thương mại mặt đất số 2. Bốn dự án còn chậm gồm khu suất ăn số 1, dịch vụ mặt đất số 1, hangar bảo dưỡng tàu bay số 1 và các hangar số 3, 4. Với sân bay, phần thiết bị chuyên dụng, chạy thử và nghiệm thu quyết định khả năng phục vụ thực tế; vì vậy, tỷ lệ hoàn thành cao không thể thay thế việc chứng minh từng hệ thống đã sẵn sàng.
Khó khăn có thật, nhưng không thể chuyển rủi ro sang lịch khai thác
Các nhà đầu tư nêu những trở ngại cụ thể: thiếu nhân lực, vật liệu khan hiếm và tăng giá, thiết bị chuyên ngành nhập khẩu kéo dài, trong khi hạ tầng kết nối chung chưa hoàn thiện đồng bộ. Một số công trình còn chịu ảnh hưởng từ bàn giao mặt bằng hoặc việc đấu nối cấp, thoát nước. Những yếu tố này giải thích vì sao công trường chậm, nhưng không làm giảm yêu cầu phải có dịch vụ vận hành cùng ngày sân bay đón khách.
Vietjet và VACS đề xuất đưa một số hạng mục sang quý I, thậm chí quý II/2027; Cục Hàng không đánh giá đề xuất kéo dài như vậy không có cơ sở và yêu cầu nhà đầu tư chủ động khắc phục, tăng ca, tăng mũi thi công, triển khai liên tục. Cách xử lý này hợp lý: nếu chấp nhận một lịch hoàn thiện kéo dài sau ngày khai thác, rủi ro sẽ dồn sang khâu phục vụ chuyến bay và hành khách, thay vì được giải quyết ngay tại công trường.
Mốc 23/12 là hạn chót, không phải bảo đảm đã vận hành
Kiến nghị điều chỉnh thời hạn đến ngày 23/12/2026 tạo ra một mốc thống nhất để hoàn thành xây dựng, lắp đặt thiết bị và sẵn sàng vận hành, nhưng tự nó chưa bảo đảm sáu công trình sẽ phục vụ được ngay hôm sau. Sau khi Bộ Xây dựng chấp thuận, Cục Hàng không dự kiến đàm phán và sửa đổi hợp đồng với các nhà đầu tư theo tiến độ mới. Trọng tâm tiếp theo phải là kiểm tra hoàn thành thực chất, nghiệm thu hệ thống và xác nhận khả năng phối hợp giữa các dịch vụ.
Với hành khách, các công trình này ít hiện diện nhưng ảnh hưởng trực tiếp đến việc chuẩn bị suất ăn, bảo dưỡng tàu bay và phục vụ hoạt động dưới mặt đất. Tiến độ Long Thành vì thế không nên được đánh giá chỉ bằng phần trăm xây dựng hay việc kịp một ngày trên lịch. Kết luận cần rõ ràng: sân bay chỉ sẵn sàng khai thác khi các dịch vụ thiết yếu hoàn thành đồng bộ và vận hành được; nếu bốn dự án còn chậm không vượt qua bước đó trước hạn, áp lực sẽ chuyển thẳng sang ngày khai trương.
