Phòng thủ mạng là một phần của an ninh năng lượng
An ninh mạng năng lượng là năng lực bảo vệ dữ liệu, hệ thống công nghệ thông tin và thiết bị điều khiển công nghiệp để nguồn cung có thể vận hành an toàn, liên tục trước các sự cố trên không gian số. Vì thế, bảo vệ mạng không thể là việc chỉ tính đến sau khi nhà máy hay lưới điện đã đi vào hoạt động. Ngày 23/10 tại Hà Nội, Hội thảo “An ninh năng lượng cho chuyển đổi xanh trong kỷ nguyên số” do Tạp chí điện tử An ninh mạng Việt Nam tổ chức, dưới sự chỉ đạo của Cục An ninh mạng (A05), Bộ Công an, với PV GAS là đối tác chiến lược, đã đặt vấn đề này vào trọng tâm thảo luận. Tại hội thảo, Thượng tá Triệu Mạnh Tùng, Phó Cục trưởng A05, cảnh báo hạ tầng năng lượng có thể trở thành mục tiêu phá hoại trong xung đột địa chính trị và trên không gian số. Thông điệp đáng lưu ý là an ninh năng lượng ngày nay không chỉ nằm ở nguồn điện hay nhiên liệu dự phòng; nó còn phụ thuộc vào khả năng giữ cho hệ thống số và công nghệ điều khiển hoạt động an toàn.
Tự động hóa giúp vận hành, nhưng mở thêm điểm rủi ro
Lưới điện thông minh, các cơ sở điều hành năng lượng tái tạo và mạng lưới phân phối khí hóa lỏng đang thúc đẩy số hóa ngành năng lượng. Khi dữ liệu quản trị kết nối với công nghệ điều khiển công nghiệp, hạ tầng năng lượng số có thể vận hành hiệu quả hơn, nhưng cũng trở thành mục tiêu hấp dẫn của các cuộc tấn công mạng quy mô lớn. Khoảng cách bảo mật giữa IT và OT là một điểm yếu khó xử lý bằng cách cập nhật phần mềm thông thường. Trong khi hệ thống IT thường được cập nhật, thiết bị OT, cảm biến đường ống và hệ thống điều khiển giám sát SCADA có thể được sử dụng hàng chục năm, khó thay đổi cấu hình. Các kết nối giữa hai mạng và hoạt động truy cập từ xa của nhà thầu càng đòi hỏi kiểm soát chặt chẽ. Điều khiển tự động vì vậy không đồng nghĩa với vận hành không cần con người; trái lại, nó đòi hỏi giám sát quyền truy cập, thay đổi cấu hình và dữ liệu vận hành nghiêm ngặt hơn.
Một sự cố số có thể trở thành gián đoạn đời sống
Nguy cơ tấn công mạng làm gián đoạn nguồn cung năng lượng đã là thách thức hiện hữu, không còn là cảnh báo xa. Nếu một mắt xích bị tê liệt, tác động có thể lan sang viễn thông, điều khiển giao thông và các dây chuyền sản xuất công nghiệp. Với người dân, sự gián đoạn năng lượng còn có thể ảnh hưởng đến y tế, giao thông, liên lạc và những dịch vụ thiết yếu. Đây là lý do an ninh mạng phải được nhìn như điều kiện để duy trì an toàn và tính liên tục, chứ không chỉ là bài toán bảo mật dữ liệu của từng doanh nghiệp. Kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu và công nghiệp công nghệ cao đều làm tăng yêu cầu về độ tin cậy, chất lượng và tính liên tục của nguồn cung. Một cuộc tấn công vào hệ thống điều khiển không chỉ có thể làm ngừng hoạt động; nếu không được phát hiện và xử lý đúng cách, nó còn có thể làm suy giảm khả năng kiểm soát an toàn của hạ tầng.
Bảo vệ ngay từ thiết kế, không chờ đến lúc có sự cố
Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đang gắn chặt hơn an ninh mạng với an ninh năng lượng: hệ thống càng dựa vào dữ liệu và điều khiển tự động, khả năng chống chịu số càng ảnh hưởng trực tiếp đến độ tin cậy của nguồn cung. Bởi vậy, bảo vệ hạ tầng phải được tính từ khâu phê duyệt dự án và thiết kế, thay vì chờ sự cố mới bổ sung biện pháp phòng vệ. A05 đề nghị doanh nghiệp rà soát, phân loại mức độ bảo vệ phù hợp cho IT, OT và dữ liệu vận hành. Việc cần làm tiếp theo phải cụ thể: kiểm soát quyền truy cập, giám sát thay đổi cấu hình hệ thống điều khiển, chuẩn bị phương án sao lưu và phục hồi, đồng thời diễn tập ứng phó sự cố. Doanh nghiệp cũng cần nâng cao năng lực giám sát, khôi phục và phối hợp với cơ quan chức năng, tổ chức chuyên môn. Kết luận rất rõ: an ninh mạng năng lượng không phải khoản bổ sung bên lề của chuyển đổi xanh, mà là một phần thiết yếu của an ninh năng lượng và điều kiện để nguồn cung tiếp tục phục vụ đời sống, sản xuất.
