Trộn thí sinh là gì và vì sao được đề xuất?
Trộn thí sinh là cách bố trí học sinh từ nhiều trường tại cùng điểm thi, đồng thời đan xen danh sách trong khâu xếp phòng thi để giảm cơ hội phối hợp vi phạm quy chế. Đây là hướng Bộ Giáo dục và Đào tạo đề nghị nghiên cứu sau kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, tại hội nghị tổng kết và chuẩn bị cho kỳ thi năm 2027 ở Đà Nẵng ngày 29/10. Lý do không chỉ nằm ở nguy cơ trao đổi bài giữa học sinh cùng trường. Đại diện Bộ Công an cũng cảnh báo quy trình đánh số báo danh và phân công giám thị có thể bị can thiệp. Bối cảnh khiến việc chống gian lận thi trở nên cấp bách: kỳ thi năm 2026 ghi nhận 89 trường hợp gian lận bằng thiết bị công nghệ cao, tăng hơn 50% so với năm trước. Tuy nhiên, đổi cách xếp chỗ là một biện pháp phòng ngừa, không thể thay thế giám sát và trách nhiệm của người tổ chức.
Không chỉ đổi điểm thi: siết cả cách xếp phòng
Đề xuất không dừng ở việc đưa học sinh các trường khác nhau về cùng một điểm thi. Đại tá Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ, kiến nghị hạn chế thí sinh cùng trường thi chung phòng; đồng thời tự động hóa việc đánh số báo danh, phân công giám thị ngẫu nhiên và phân tích dữ liệu điểm để nhận diện dấu hiệu bất thường. Đây là hướng đi hợp lý: nếu chỉ trộn danh sách mà khâu bố trí cán bộ vẫn có thể bị tác động, kẽ hở cũ vẫn còn. Bộ cũng nêu việc tăng ứng dụng công nghệ, kiểm tra chéo và giám sát ở các khâu; camera phòng thi được đưa ra nghiên cứu để hỗ trợ hậu kiểm. Với xếp phòng thi, nguyên tắc nên rõ ràng, có thể kiểm chứng và hạn chế quyền tùy nghi, thay vì dựa vào một thay đổi đơn lẻ rồi xem đó là lời giải cho mọi nguy cơ.
Siết kỷ cương nhưng đừng đẩy gánh nặng sang học sinh
Trộn thí sinh trên diện rộng có thể gây tác dụng ngược nếu buộc học sinh đi xa. Ở nông thôn và miền núi, địa hình cùng giao thông hạn chế khiến việc chuyển điểm thi phát sinh gánh nặng đi lại, sinh hoạt và rủi ro an toàn. Vì vậy, phương án đáng cân nhắc là tổ chức theo cụm địa lý: nơi đô thị có thể đan xen học sinh giữa các trường gần nhau; nơi xa xôi ưu tiên giữ điểm thi tại chỗ, nhưng trộn thí sinh giữa trường công lập, tư thục và trung tâm giáo dục thường xuyên trong cùng địa phương, đồng thời điều động chéo cán bộ coi thi. Đây là mô hình ba trụ cột được đề xuất: phân bổ thí sinh hợp lý, tăng giám sát bằng camera và đề cao trách nhiệm cán bộ. Cách làm này thuyết phục hơn một lệnh điều chuyển đồng loạt vì vừa thu hẹp tư duy “sân nhà”, vừa không mặc định học sinh phải chịu mọi chi phí và bất tiện để hệ thống chống gian lận.
Đề xuất chưa phải quy định đã áp dụng
Cần phân biệt rõ định hướng đang được nghiên cứu với quy chế hiện hành. Hiện giám đốc sở giáo dục và đào tạo được giao quyết định việc bố trí điểm thi theo điều kiện địa phương, trong đó có mục tiêu giảm quãng đường di chuyển cho thí sinh. Bộ đang rà soát, nghiên cứu sửa đổi quy chế theo hướng tăng cường trộn thí sinh; nơi không thể bố trí xen kẽ vì địa hình hoặc giao thông sẽ cần xem xét ở cấp tỉnh. Chưa có căn cứ để coi các kiến nghị về hạn chế học sinh cùng trường chung phòng, đánh số báo danh tự động hay phân công giám thị ngẫu nhiên là quy định đã chính thức áp dụng. Bước tiếp theo là Bộ phối hợp với Bộ Công an rà soát quy chế và nghiên cứu camera phục vụ hậu kiểm; về lâu dài, cơ quan chức năng cũng đặt vấn đề đẩy nhanh lộ trình thi trên máy tính. Kết luận nên là siết chặt, nhưng triển khai theo điều kiện thực tế: chống gian lận hiệu quả không đòi hỏi xáo trộn đời sống học sinh.
