Kiểm toán giúp giám sát toàn bộ vòng đời dự án
Kiểm toán dự án đường sắt là hoạt động kiểm tra việc tuân thủ quy định, quản lý nguồn lực và đánh giá hiệu quả đầu tư trong suốt quá trình chuẩn bị, xây dựng và vận hành công trình. Vì vậy, đây không chỉ là khâu rà soát hồ sơ sau đầu tư mà còn là công cụ nhận diện rủi ro khi dự án đang triển khai. Chiều 26/10, Kiểm toán Nhà nước Việt Nam và Ủy ban Kiểm toán Indonesia tổ chức hội thảo chung lần thứ năm tại trụ sở cơ quan kiểm toán Việt Nam, tập trung vào dự án đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao. Cuộc gặp có giá trị thực tiễn bởi các công trình này cần nguồn lực lớn, thời gian kéo dài và cách quản lý phức tạp. Trao đổi phương pháp giám sát giữa hai cơ quan vì thế có thể giúp soi kỹ hơn các mắt xích dễ phát sinh sai sót, thay vì chỉ nhìn vào kết quả cuối cùng.
Rủi ro nằm ở nhiều khâu, không chỉ ở chi phí
Các dự án đường sắt đặt ra yêu cầu kiểm tra xuyên suốt: từ chuẩn bị, thẩm định và phê duyệt chủ trương đầu tư đến khảo sát, thiết kế, dự toán, lựa chọn nhà thầu, quản lý hợp đồng, chất lượng, tiến độ, nghiệm thu và thanh toán. KTNN Việt Nam cho biết hoạt động kiểm toán còn xem xét tính kinh tế, hiệu lực và hiệu quả của quá trình đầu tư. Cách tiếp cận này đáng chú ý vì một dự án có thể đúng thủ tục ở một khâu nhưng vẫn gặp vấn đề về tiến độ, chất lượng hoặc hiệu quả tổng thể. Phía Indonesia chia sẻ các trọng tâm như chênh lệch giữa sổ sách tài sản và hiện trạng, hạn chế trong kiểm soát nội bộ, quản lý và bảo vệ tài sản, cũng như xử lý công trình xây dựng dở dang. Những nội dung ấy cho thấy kiểm toán hạ tầng không thể dừng ở đối chiếu chứng từ: cần kiểm tra cả tài sản thực tế và trách nhiệm quản lý.
Kinh nghiệm hai bên bổ sung cho nhau
Quy mô mạng lưới Indonesia tạo ra một bối cảnh kiểm toán đáng tham khảo: hệ thống được báo cáo có khoảng 8.800 km đường sắt, 600 nhà ga và hơn một triệu chuyến tàu mỗi năm. Ủy ban Kiểm toán Indonesia cho biết cơ quan này kiểm toán chính quyền trung ương, địa phương và doanh nghiệp nhà nước; ý kiến kiểm toán được phản hồi trong 80 ngày, còn tỷ lệ thực hiện kiến nghị trung bình vào khoảng 85–86%. Đây là những chỉ dấu cụ thể về quy trình theo dõi sau kiểm toán, vốn quyết định kiến nghị có đi vào thực tế hay không. Ở chiều ngược lại, đại diện Indonesia muốn tìm hiểu thêm kinh nghiệm của Việt Nam về phương pháp kiểm toán, sử dụng chuyên gia kỹ thuật, phân tích dữ liệu và xây dựng chuẩn mực. Việt Nam cũng nêu khó khăn, rủi ro kiểm toán các dự án đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao, đồng thời đề nghị phía bạn chia sẻ thêm kinh nghiệm.
Hợp tác cần tiếp tục sau hội thảo
Hợp tác Việt Nam Indonesia trong lĩnh vực kiểm toán nhà nước đã được thiết lập từ năm 1999 và tiếp tục được củng cố bằng các bản ghi nhớ ký năm 2011 và 2017. Hội thảo lần này nối tiếp quá trình trao đổi chuyên môn đó, trong bối cảnh cả hai nước đẩy mạnh đầu tư công và triển khai các dự án hạ tầng lớn, phức tạp. Theo ông Sarjono, hai cơ quan mong muốn tiếp tục tổ chức các hoạt động trao đổi tương tự; phía Việt Nam cũng đề xuất duy trì tọa đàm, hội thảo về những chủ đề cùng quan tâm để nâng cao chất lượng, hiệu lực và hiệu quả kiểm toán. Đó là hướng đi hợp lý: một hội thảo chỉ tạo giá trị lâu dài khi bài học được chuyển thành cách làm, năng lực chuyên môn và cơ chế theo dõi kiến nghị. Với đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao, giám sát độc lập cần đồng hành từ đầu đến cuối, chứ không chỉ xuất hiện khi công trình đã hoàn thành.
