Trộn thí sinh là cách giảm rủi ro, không phải lời giải duy nhất
Trộn thí sinh là cách bố trí học sinh từ nhiều trường khác nhau cùng dự thi tại một điểm thi, nhằm hạn chế cơ hội trao đổi bài hoặc nhận hỗ trợ từ người quen trong quá trình thi. Đây là phương án Bộ GD&ĐT đang nghiên cứu khi xem xét sửa đổi quy chế cho kỳ thi tốt nghiệp năm 2027.
Tại hội nghị tổng kết kỳ thi năm 2026 và chuẩn bị cho kỳ thi năm 2027 ngày 29/10, Cục trưởng Cục Quản lý chất lượng Huỳnh Văn Chương nêu việc nghiên cứu bố trí thí sinh nhiều trường tại cùng điểm thi, cùng với các biện pháp phòng ngừa tiêu cực khác. Động thái này xuất hiện sau khi kỳ thi năm 2026 gây lo ngại bởi các vụ gian lận, trong đó có sai phạm nghiêm trọng tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang.
Lý do cần xem xét lại cách xếp chỗ là có cơ sở: khi học sinh cùng trường tập trung tại một địa điểm, nguy cơ thông đồng hoặc trao đổi bài có thể tăng. Đại tá Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục An ninh chính trị nội bộ, cảnh báo việc này có thể tạo điều kiện để thí sinh trao đổi bài. Tuy nhiên, trộn trường chỉ làm giảm một kẽ hở; hiệu quả còn phụ thuộc vào giám thị, quy trình và việc xử lý sai phạm.
Công bằng thi cử không nên đổi bằng hành trình quá xa
Điểm yếu dễ thấy nhất của phương án trộn thí sinh là tác động lên việc đi lại. Nếu một học sinh phải đến điểm thi xa hơn chỉ để đạt cách sắp xếp thuận lợi cho quản lý, gánh nặng ấy không chia đều: gia đình ở nông thôn, miền núi có thể phải thu xếp chỗ ở, phương tiện và thời gian trong những ngày thi. Vì vậy, mục tiêu chống gian lận không nên được thực hiện bằng một cuộc xáo trộn đồng loạt, bất kể địa hình và điều kiện địa phương.
Phó Hiệu trưởng Trường THPT Đông Thành Vũ Tiến Dũng cho rằng khoảng cách dưới 10 km có thể chấp nhận được; xa hơn có thể ảnh hưởng đến việc đi lại, sức khỏe và tinh thần làm bài của thí sinh cùng gia đình. Đây là một ngưỡng tham khảo từ ý kiến của nhà trường, không nên biến thành quy định cứng cho mọi địa bàn. Tỉnh cần tính cả thời gian di chuyển, giao thông, nơi cư trú và khả năng tiếp cận điểm thi.
Quyền quyết định bố trí điểm thi hiện thuộc giám đốc sở giáo dục và đào tạo, dựa trên điều kiện thực tế và yêu cầu giảm di chuyển; nếu không thể trộn thí sinh giữa các trường, phương án dự kiến cần được xem xét với ý kiến của Ban Chỉ đạo thi cấp tỉnh. Cơ chế linh hoạt này nên đi kèm tiêu chí minh bạch, để ngoại lệ không trở thành kẽ hở mới.
Camera và giám sát con người phải đi cùng cách xếp chỗ
Trộn thí sinh sẽ thuyết phục hơn nếu được đặt trong một hệ thống giám sát nhiều lớp, thay vì xem việc đổi điểm thi là biện pháp đủ sức ngăn gian lận. Bộ GD&ĐT cũng đề xuất bổ sung camera tại phòng thi và khu vực thi để lưu dữ liệu phục vụ hậu kiểm, xác minh và xử lý vi phạm. Camera có thể giúp làm rõ diễn biến khi phát sinh nghi vấn, nhưng không thay thế việc lựa chọn, phân công và giám sát cán bộ coi thi.
Các đề xuất khác được nêu gồm tăng cường kiểm tra chéo, xem xét thiết bị quét an ninh cầm tay và hạn chế những cách phân công dễ tạo xung đột lợi ích, như giáo viên coi thi môn mình giảng dạy. Điều quan trọng là mọi biện pháp phải hướng vào cả nguy cơ can thiệp từ người lớn, không chỉ hành vi của thí sinh. Vụ việc gian lận có tổ chức không thể được xử lý bằng cách xếp lại chỗ ngồi mà thôi.
Bộ đang nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy chế, nên hiện chưa thể coi phương án trộn thí sinh hay lắp camera là quy định đã ban hành. Trước kỳ thi tiếp theo, địa phương cần công khai nguyên tắc phân điểm, đánh giá tác động đi lại và chuẩn bị quy trình bảo quản, khai thác dữ liệu giám sát. Giám sát chỉ có ý nghĩa khi có người chịu trách nhiệm và sai phạm được xử lý nghiêm.
Chống gian lận phải đi cùng khả năng tiếp cận
Trộn thí sinh nhiều trường là hướng đáng cân nhắc vì có thể hạn chế việc học sinh cùng trường tập trung một điểm và trao đổi bài. Nhưng đây không nên là mệnh lệnh áp dụng máy móc trên toàn tỉnh. Với điểm thi tốt nghiệp, cách phân bổ hợp lý phải giảm cơ hội gian lận mà vẫn bảo đảm thí sinh có thể đến nơi thi an toàn, đúng giờ và đủ sức làm bài.
Kết hợp trộn thí sinh có chọn lọc với camera, giám sát cán bộ và quy trình hậu kiểm sẽ tạo lớp bảo vệ đáng tin cậy hơn một giải pháp đơn lẻ. Khi không thể bố trí xen kẽ mà không gây bất cập, địa phương cần giải trình rõ lý do và có phương án giám sát thay thế. Một kỳ thi công bằng không chỉ phát hiện gian lận; nó còn phải tránh đặt thêm gánh nặng vô lý lên những học sinh vốn ở xa điểm thi.
