Dự toán ngân sách đặt ra bài toán thu và chi
Dự toán ngân sách nhà nước là kế hoạch được Quốc hội quyết định trước cho các khoản thu, chi và mức vay trong một năm, làm căn cứ để Chính phủ phân bổ nguồn lực và điều hành tài khóa. Sáng 9/11, tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội thông qua nghị quyết về dự toán ngân sách năm 2027 với 471/471 đại biểu tán thành, đạt tỷ lệ 100%. Điểm đáng chú ý không chỉ là quy mô chi vượt thu, mà còn là áp lực biến nguồn lực vay thành đầu tư và dịch vụ công có kết quả cụ thể. Dự toán thu ngân sách nhà nước được chốt ở mức 3.334.338 tỷ đồng, gồm 1.775.593 tỷ đồng thu ngân sách trung ương và 1.558.745 tỷ đồng thu ngân sách địa phương. Quốc hội đặt mục tiêu thu năm 2027 tăng khoảng 9,1% so với thực hiện năm 2026; đây là mục tiêu đòi hỏi quản lý nguồn thu chặt chẽ, không thể chỉ dựa vào kỳ vọng tăng trưởng.
Chi lớn hơn thu, bội chi ở mức 4,5% GDP
Tổng chi ngân sách nhà nước năm 2027 dự kiến đạt 4.073.935 tỷ đồng, cao hơn dự toán thu 739.597 tỷ đồng; mức chênh lệch này được xác định là bội chi ngân sách, tương đương 4,5% GDP. Trong tổng chi, ngân sách trung ương được bố trí 2.364.411 tỷ đồng, bao gồm 408.747 tỷ đồng bổ sung cân đối và 311.363 tỷ đồng bổ sung có mục tiêu cho địa phương. Chi ngân sách địa phương là 1.709.524 tỷ đồng, không tính các khoản bổ sung nói trên. Bội chi trung ương ở mức 588.818 tỷ đồng, tương đương 3,6% GDP; bội chi địa phương là 150.779 tỷ đồng, tương đương 0,9% GDP. Tổng mức vay của ngân sách nhà nước được duyệt là 1.279.717 tỷ đồng. Những con số này khiến chất lượng phân bổ và hiệu quả giải ngân trở thành thước đo quan trọng, thay vì chỉ nhìn vào quy mô chi.
Tiết kiệm phải đi cùng ưu tiên rõ ràng
Nghị quyết yêu cầu tiết kiệm 5% chi đầu tư công để bổ sung cho dự án trọng điểm, cấp thiết và tiết kiệm 10% chi thường xuyên để tăng nguồn an sinh xã hội; phần tiết kiệm chi thường xuyên không bao gồm lương, khoản có tính chất tiền lương và các khoản chi cho con người. Đây là lựa chọn có ý nghĩa với người dân: ngân sách cần dành chỗ cho hạ tầng thiết yếu và chính sách xã hội, nhưng việc cắt giảm phải tránh làm suy giảm các dịch vụ công cần thiết. Quốc hội cũng giao Chính phủ phối hợp linh hoạt chính sách tài khóa với chính sách tiền tệ, bảo đảm nguồn lực cho tăng trưởng, ổn định kinh tế vĩ mô và ứng phó biến động trong, ngoài nước. Chính phủ và các cấp cần triển khai kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026–2030, hoàn thiện thủ tục để dự án trọng điểm có thể bắt đầu khi kế hoạch vốn năm 2027 được giao.
Trước mắt, nghị quyết yêu cầu điều hành ngân sách năm 2026 chặt chẽ, phấn đấu hoàn thành cao nhất nhiệm vụ thu, quản lý chi tiết kiệm và giải ngân 100% kế hoạch vốn đầu tư công được giao, đồng thời kiểm soát bội chi, vay và trả nợ trong phạm vi cho phép. Về thu, trọng tâm là chống thất thu, chuyển giá, trốn thuế, thu hồi nợ thuế và mở rộng cơ sở thu từ thương mại điện tử, nền tảng số cùng khai thác tài nguyên, khoáng sản. Vì vậy, dự toán ngân sách 2027 không chỉ là phép tính thu thấp hơn chi; đó còn là cam kết về kỷ luật tài khóa. Kết quả sẽ phụ thuộc vào việc thu đúng, chi đúng ưu tiên và biến khoản vay thành giá trị thiết thực cho nền kinh tế và đời sống.
