Cổ và mạch máu não: mối liên hệ cần hiểu đúng
Lóc tách động mạch cảnh là tình trạng máu đi vào thành động mạch, tạo thành khối máu tụ, có thể làm hẹp hoặc tắc lòng mạch và đôi khi tạo giả phình. Đây là một tổn thương mạch máu có thể liên quan đến đột quỵ, nhưng không có nghĩa cứ xoa bóp cổ hay ngủ lệch là sẽ mắc bệnh.
Khi lòng mạch bị thu hẹp, lượng máu lên não có thể giảm; tại vùng tổn thương cũng có thể hình thành huyết khối, bong ra rồi gây tắc động mạch não. Lóc tách có thể xuất hiện sau chấn thương hoặc tác động cơ học lên cổ, nhưng cũng có trường hợp xảy ra tự phát hay liên quan đến bất thường thành mạch. Vì vậy, cần coi các ca bệnh sau thao tác cổ là lời nhắc về rủi ro có thể xảy ra, không phải bằng chứng rằng một tư thế cụ thể luôn gây đột quỵ.
Hai ca bệnh cho thấy điều gì?
Một người đàn ông 39 tuổi bị đau cổ trái sau khi xoa bóp cổ với các động tác xoay, lắc và kéo giãn. Sau đó, ông đau đầu, chóng mặt, ù tai theo nhịp mạch, tê yếu nửa người và nói khó; bác sĩ chẩn đoán nhồi máu não do lóc tách động mạch cảnh trong trái. Một trường hợp khác là người đàn ông 40 tuổi nhập viện vì đột quỵ thiếu máu não sau chuyến đi dài, trong đó đầu và cổ bị gập, lệch khi ngủ trên ô tô.
Các ca này khiến cụm từ “bẻ cổ đột quỵ” dễ lan truyền như thể đây là kết quả tất yếu. Cách hiểu đó không chính xác: tiền sử thao tác hay tư thế bất thường có thể là yếu tố liên quan cần bác sĩ xem xét, chứ không tự nó chứng minh nguyên nhân. Dù vậy, vì hậu quả của tổn thương mạch có thể nghiêm trọng, không nên xem nhẹ đau cổ hoặc đau đầu mới xuất hiện sau tác động mạnh.
Đừng tự bẻ cổ khi đau vai gáy
Đau vai gáy không phải lý do để tự vặn, giật hay bẻ cổ thật mạnh với hy vọng hết đau nhanh. Tác động đột ngột, quá mức có thể gây tổn thương vùng cổ; trong một số trường hợp, tổn thương mạch máu có thể liên quan đến lóc tách. Nếu chọn xoa bóp cổ hoặc chăm sóc vùng vai gáy, hãy tìm người có chuyên môn và tránh các động tác xoay, kéo giãn mạnh khi chưa được thăm khám, tư vấn.
Tư thế ngủ trên ô tô cũng đáng lưu ý trong những chuyến đi dài: nên hạn chế để đầu và cổ gập, xoay hoặc lệch quá mức trong thời gian kéo dài. Có thể điều chỉnh tư thế nghỉ để cổ bớt bị giữ ở một góc bất thường; điều quan trọng là tránh duy trì tư thế gây căng ép, không cố bẻ cổ để tự chỉnh lại. Đây là biện pháp thận trọng, không phải cam kết rằng tư thế đúng sẽ loại bỏ mọi nguy cơ.
Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm và đi cấp cứu
Đau đầu hoặc đau cổ mới xuất hiện, khác hẳn những cơn đau trước đây, đặc biệt sau chấn thương hay tác động lên cổ, cần được chú ý. Ù tai nghe tiếng đập theo nhịp tim cũng là dấu hiệu nên đi kiểm tra. Những biểu hiện này không tự xác nhận lóc tách, nhưng không nên tự xử lý bằng cách tiếp tục xoa bóp hay vặn cổ.
- Méo miệng hoặc yếu, tê đột ngột ở một bên cơ thể.
- Nói khó, khó diễn đạt hoặc lú lẫn bất thường.
- Rối loạn thị giác hay dấu hiệu thần kinh xuất hiện đột ngột.
- Đau đầu, đau cổ bất thường kèm các biểu hiện thần kinh kể trên.
Nếu có dấu hiệu đột quỵ, hãy gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở có khả năng cấp cứu đột quỵ ngay, thay vì chờ triệu chứng tự hết. Kết luận cần nhớ không phải là mọi lần xoa bóp hay ngủ vẹo cổ đều dẫn đến tai biến, mà là tránh thao tác cổ thô bạo và phản ứng nhanh trước dấu hiệu cảnh báo.
