Từ diễn đàn đến chương trình hành động
Hợp tác kinh tế xanh Việt EU là quá trình hai bên phối hợp về chính sách, đầu tư và công nghệ để phát triển sản xuất ít phát thải, năng lượng sạch và các chuỗi cung ứng tạo giá trị cao hơn. Đây là trọng tâm đúng lúc, nhưng chỉ có ý nghĩa khi những cam kết được chuyển thành dự án và kết quả cụ thể.
Chiều 4/11 tại Hà Nội, Bộ Công Thương cùng Phái đoàn Liên minh châu Âu tại Việt Nam, Hội đồng Kinh doanh EU–ASEAN và Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam tổ chức Diễn đàn Hợp tác Kinh tế–Thương mại Việt Nam–EU lần thứ 9, với chủ đề “Định hình tương lai kinh tế xanh và chuỗi giá trị mới”. Diễn đàn hướng tới thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng và mở rộng hợp tác bền vững; bối cảnh cấp thiết là chuỗi giá trị toàn cầu đang tái định hình, đặt ra yêu cầu thu hút vốn chất lượng cao, công nghệ tiên tiến và gia tăng giá trị trong nước.
Thông điệp đáng chú ý không nằm ở việc khẳng định tiềm năng vốn đã được nhắc nhiều, mà ở câu hỏi làm sao biến lợi thế thương mại thành năng lực sản xuất xanh và vị trí vững hơn trong chuỗi cung ứng. Diễn đàn chỉ tạo được dấu ấn nếu đối thoại chính sách dẫn tới cơ hội hợp tác có thể triển khai.
Nền tảng thương mại cần được nâng cấp
EVFTA đã tạo nền tảng thương mại đáng kể, nhưng ưu đãi thuế quan không thể là động lực duy nhất cho giai đoạn tiếp theo. Trong chín tháng đầu năm 2026, thương mại hai chiều Việt Nam–EU vượt 65 tỷ USD, tăng gần 20% so với cùng kỳ; EU là đối tác thương mại lớn thứ tư của Việt Nam, còn Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của EU tại ASEAN. Những con số này cho thấy quan hệ đã có quy mô, nhưng quy mô tự nó không bảo đảm doanh nghiệp Việt Nam giữ lại nhiều giá trị hơn.
Thách thức mới là đáp ứng tiêu chuẩn bền vững, mở rộng sản phẩm chế biến sâu và nâng hàm lượng công nghệ. Vì thế, hợp tác Việt Nam EU nên dịch chuyển từ khai thác lợi thế tiếp cận thị trường sang cùng phát triển năng lực sản xuất, nhân lực và nhà cung ứng. Đầu tư châu Âu có thể góp phần tạo chuyển biến, nhưng cần gắn với chuyển giao công nghệ và liên kết thực chất với doanh nghiệp trong nước, thay vì chỉ bổ sung công suất.
Đối thoại chính sách và kết nối doanh nghiệp là hai mắt xích cần đi cùng nhau: chính sách rõ ràng giúp giảm trở ngại, còn quan hệ đối tác công–tư mở đường cho công nghệ tiên tiến và nâng năng lực cạnh tranh. Kỳ vọng đối với EVIPA cũng tạo thêm bối cảnh thuận lợi, song điều quan trọng vẫn là cách các bên chuyển kỳ vọng thành kế hoạch hợp tác cụ thể.
Năng lượng sạch là phép thử cho hợp tác thực chất
Năng lượng tái tạo là lĩnh vực có triển vọng rõ, nhưng phát triển nguồn điện mới chỉ là một phần bài toán. Việt Nam nêu ba hướng ưu tiên cùng đối tác châu Âu: điện gió ngoài khơi; pin lưu trữ, tăng tính linh hoạt của hệ thống điện và thủy điện tích năng; cùng đào tạo nhân lực, nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và xây dựng chuỗi cung ứng cho ngành năng lượng mới. Cách tiếp cận này đáng chú ý vì nối dự án phát điện với hạ tầng, kỹ năng và năng lực công nghiệp.
Thông qua Chương trình Đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng và Chiến lược Cửa ngõ toàn cầu, các tổ chức châu Âu cho biết sẵn sàng hỗ trợ nguồn lực tài chính và công nghệ tiên tiến. Đại sứ Julien Guerrier cũng đánh giá cao dòng đầu tư vào năng lượng tái tạo tại Việt Nam trong nửa đầu năm 2026. Tuy nhiên, vốn và thiết bị chỉ tạo nền móng; hiệu quả dài hạn phụ thuộc vào cơ chế triển khai, năng lực lưới điện và khả năng để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn.
Cam kết hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư và tháo gỡ vướng mắc cho nhà đầu tư trong ngành điện cần được theo dõi qua tiến độ và tính minh bạch của từng bước thực hiện. Nếu các ưu tiên này được nối với đối thoại thường xuyên và hợp tác doanh nghiệp, chuỗi giá trị mới có cơ hội hình thành thay vì dừng ở tuyên bố.
Quan hệ nâng cấp, kỳ vọng cũng phải cao hơn
Việc nâng cấp quan hệ Việt Nam–EU lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào đầu năm 2026, cùng chuyến thăm Bỉ gần đây của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, tạo thêm động lực chính trị cho quan hệ song phương. Đó là bối cảnh thuận lợi để hợp tác đi sâu hơn, nhưng danh xưng đối tác sẽ chỉ có sức nặng khi tạo được thay đổi trong cách đầu tư, chuyển giao công nghệ và phối hợp chính sách.
Doanh nghiệp châu Âu gắn năng lực cạnh tranh ngày càng chặt với tiêu chuẩn xanh trong sản xuất, chuyển dịch năng lượng và tài chính bền vững. Đây vừa là cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia các mắt xích có giá trị cao hơn, vừa là áp lực phải nâng chuẩn và đổi mới. Các địa phương có hạ tầng kết nối và không gian công nghiệp phù hợp cũng có thể góp phần gắn sản xuất với thương mại quốc tế.
Kết luận, diễn đàn lần thứ 9 đã xác định đúng hướng: xây dựng kinh tế xanh và chuỗi giá trị mới bằng đối thoại chính sách, kết nối doanh nghiệp, đầu tư và công nghệ. Phần quyết định nằm ở khâu thực hiện. Việt Nam và EU cần biến ưu tiên thành dự án khả thi, đồng thời bảo đảm doanh nghiệp trong nước có cơ hội học hỏi, cung ứng và tạo thêm giá trị. Khi đó, quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện mới trở thành nền tảng cho hợp tác sâu hơn, chứ không chỉ là lời khẳng định về tiềm năng.
