Miễn phí là nghĩa vụ, không phải lời kêu gọi đóng góp
Hoạt động giáo dục tăng cường là những nội dung giáo dục cơ bản, cần thiết cho sự phát triển toàn diện mà mọi học sinh cần có cơ hội tiếp cận, được nhà trường tổ chức miễn phí trong chương trình giáo dục phổ thông. Thông tư 85/2026/TT-BGDĐT làm rõ nguyên tắc này và có hiệu lực từ ngày 15/11/2026.
Điểm đáng chú ý của Thông tư 85 giáo dục không chỉ là cấm thu tiền qua hoạt động tăng cường, mà còn đặt lại ranh giới trách nhiệm: nội dung thiết yếu không thể bị biến thành dịch vụ có trả phí. Nếu cơ hội thực hành, trải nghiệm hay rèn kỹ năng phụ thuộc vào điều kiện kinh tế gia đình, sự công bằng trong giáo dục chỉ còn trên giấy. Học sinh có hoàn cảnh khó khăn vẫn phải được tiếp cận những hoạt động này, không thể bị hạn chế cơ hội vì gia đình không đóng góp được.
Đây là câu trả lời cần thiết trước băn khoăn của phụ huynh về ranh giới giữa hoạt động tăng cường và hoạt động theo nhu cầu người học. Hai nhóm phải được phân biệt theo nội dung, mục tiêu và cách tổ chức, chứ không thể đổi tên một khoản thu để né quy định. Nguyên tắc phải giữ vững là sự đồng ý đóng tiền của phụ huynh không hợp thức hóa khoản thu bị cấm.
Tận dụng nguồn lực sẵn có, nhưng phải lập kế hoạch thật
Yêu cầu học sinh không thu phí không có nghĩa hoạt động được tổ chức mà không cần nguồn lực. Nhà trường phải tính toán đội ngũ, thời lượng, địa điểm, thiết bị và kinh phí; đồng thời ưu tiên cơ sở vật chất và nhân sự sẵn có thay vì mặc định dựa vào chương trình liên kết bên ngoài.
Trường Tiểu học Tiểu La ở Đà Nẵng là một ví dụ: trường chủ động cân đối thời lượng và giáo viên hiện có để tổ chức hoạt động tăng cường, gồm tiếng Anh, Tin học, STEM, thực hành và trải nghiệm. Các tiết tăng cường được tổ chức đại trà, không thu tiền học sinh. Cách làm này cho thấy nhà trường có thể mở rộng cơ hội học tập bằng kế hoạch phù hợp, thay vì chuyển chi phí tổ chức sang phụ huynh.
Tuy vậy, không thể mặc định trường nào cũng có đủ điều kiện nội bộ. Tận dụng nguồn lực sẵn có là trách nhiệm quản trị, không phải cái cớ để cắt giảm chất lượng hoặc đẩy thêm việc và chi phí sang gia đình. Trường cần công khai nội dung, thời lượng và cách tổ chức để phụ huynh biết hoạt động nào thuộc phần giáo dục thiết yếu, hoạt động nào thực sự là lựa chọn mở rộng.
Tự nguyện phải có nghĩa là không bị gây sức ép
Thông tư phân biệt hoạt động giáo dục tăng cường với hoạt động theo nhu cầu người học. Nhóm thứ hai có thể được tổ chức theo đăng ký tự nguyện và phải tuân thủ quy định tài chính; nhưng trường không được ép học sinh tham gia, cũng không được dùng việc tham gia hay không tham gia để đánh giá kết quả học tập, trao thưởng hoặc xếp loại.
Quy định này cần được hiểu theo nghĩa thực chất. Nếu học sinh bị gây áp lực từ giáo viên, bị tách khỏi lớp hoặc chịu bất lợi trong đánh giá vì không đăng ký hoạt động có thu phí, thì chữ “tự nguyện” chỉ còn hình thức. Nhà trường phải tách bạch lịch học, cách đánh giá và thông tin thu chi; phụ huynh không thể bị đặt trước lựa chọn đóng tiền để con không mất cơ hội.
Vì vậy, trách nhiệm nhà trường không dừng ở việc lập danh mục hoạt động. Ban giám hiệu cần giải thích rõ mục tiêu và đối tượng, bảo đảm hoạt động thiết yếu được cung cấp miễn phí, đồng thời có cơ chế tiếp nhận phản ánh khi phụ huynh nghi ngờ bị ép buộc hoặc bị thu sai. Giám sát phải nhìn vào cách thực hiện trong lớp học, không chỉ kiểm tra văn bản kế hoạch.
Nhà trường tổ chức, Nhà nước bảo đảm điều kiện
Trách nhiệm bảo đảm cơ hội phát triển không thể đặt riêng lên từng trường. Nhà trường phải lập kế hoạch phù hợp năng lực và nguồn lực; chính quyền địa phương cần rà soát nhu cầu, bố trí ngân sách sát thực tế và ưu tiên khu vực, cơ sở giáo dục khó khăn. Cấp quản lý cũng phải xác định rõ trách nhiệm bảo đảm nguồn lực và xử lý vướng mắc trong phạm vi thẩm quyền.
Nếu yêu cầu miễn phí không đi kèm nguồn kinh phí, nhân lực và điều kiện tổ chức, nguy cơ sẽ là hoạt động chỉ tồn tại trên kế hoạch hoặc chất lượng không đồng đều giữa các trường. Ngược lại, nếu ngân sách và trách nhiệm được phân định rõ, nhà trường có thể bảo đảm nội dung cần thiết mà không phải dựa vào khả năng đóng góp của gia đình. Đó là cách biến quyền học tập thành cơ hội thực tế cho mọi em.
Thông tư 85 đặt ra một chuẩn mực đúng: hoạt động giáo dục thiết yếu phải đến được với mọi học sinh, không thu phí và không gắn với sức ép tham gia các hoạt động có thu. Muốn chuẩn mực ấy có hiệu lực, nhà trường phải tổ chức minh bạch, còn Nhà nước phải cung cấp điều kiện và giám sát việc thực hiện. Gia đình không nên trở thành bên gánh phần thiếu hụt nguồn lực của hệ thống.
