Chuyển từ xử lý vi phạm sang ngăn rủi ro
Chống gian lận thi cử là hệ thống biện pháp nhằm ngăn hành vi làm sai lệch quá trình kiểm tra, đánh giá và kết quả học tập, từ khâu phòng ngừa đến phát hiện, xử lý vi phạm. Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa ban hành kế hoạch triển khai Chỉ thị 37/CT-TTg của Thủ tướng, ban hành ngày 20-10-2026, về phòng, chống gian lận trong thi cử, kiểm tra và đánh giá trong giáo dục, đào tạo. Kế hoạch được cụ thể hóa tại Quyết định 3209/QĐ-BGDĐT ngày 5-11-2026, xác định đơn vị chủ trì, phối hợp, sản phẩm và thời hạn hoàn thành. Điểm đáng chú ý không chỉ là tăng kiểm tra sau khi có sai phạm, mà là chuyển sang nhận diện và ngăn rủi ro từ sớm. Đây là hướng đi cần thiết: nếu chỉ xử lý khi gian lận đã xảy ra, niềm tin vào kết quả thi khó được khôi phục. Bộ đặt trọng tâm vào tinh thần “học thật, thi thật, đánh giá thật” và chia kế hoạch thành bảy nhóm nhiệm vụ.
Camera và máy rà kim loại nhắm vào khâu rủi ro
Camera phòng thi và máy rà kim loại sẽ không được áp dụng như biện pháp đại trà theo một mô hình cứng nhắc; Bộ sẽ hướng dẫn sử dụng tại những khâu có nguy cơ cao. Hai kỳ thi được ưu tiên là kỳ thi tốt nghiệp THPT và kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia. Đây là lựa chọn hợp lý: thiết bị chỉ có ý nghĩa khi gắn với quy trình kiểm soát cụ thể, được sử dụng đúng nơi và đi cùng trách nhiệm của cán bộ coi thi. Cục Quản lý chất lượng được giao chủ trì hướng dẫn dùng camera, thiết bị rà soát kim loại và giải pháp kỹ thuật, dự kiến hoàn thành trước ngày 31-12-2026. Nói cách khác, kế hoạch hiện nêu định hướng và mốc hoàn thành hướng dẫn, chứ chưa mô tả chi tiết cách lắp đặt hay vận hành tại từng điểm thi. Hiệu quả cuối cùng sẽ phụ thuộc vào việc hướng dẫn biến thành quy trình minh bạch, nhất quán, tránh để thiết bị chỉ mang tính hình thức.
Muốn kết quả phản ánh đúng năng lực, phải sửa cả quy chế
Thiết bị kiểm soát không thể tự mình chặn mọi thủ đoạn, nhất là khi gian lận có thể liên quan đến trí tuệ nhân tạo hoặc công nghệ cao. Vì vậy, kế hoạch yêu cầu rà soát quy chế thi, kiểm tra và đánh giá; làm rõ hành vi bị cấm, quy trình kiểm soát, kiểm tra chéo, lưu vết và trách nhiệm giải trình. Bộ cũng dự kiến hoàn thiện cơ sở dữ liệu để đối chiếu kết quả, nhận diện dấu hiệu bất thường, đồng thời tăng giám sát việc tổ chức thi tại địa phương và cơ sở giáo dục. Song song đó, không được lấy riêng tỷ lệ học sinh khá giỏi, tỷ lệ tốt nghiệp hay kết quả thi làm căn cứ khen thưởng; gây sức ép nâng điểm hoặc che giấu vi phạm bị nghiêm cấm. Việc thực hiện kế hoạch gắn với mục tiêu tăng tính trung thực, khách quan và bảo đảm chất lượng giáo dục theo Nghị quyết 71-NQ/TW. Hướng dẫn kỹ thuật và lộ trình thi trên máy tính dự kiến triển khai trước cuối năm 2026; các đơn vị báo cáo kết quả trước ngày 30-11 hằng năm.
