Giáo dục môi trường phải đi ra khỏi trang sách
Giáo dục môi trường trong trường học là quá trình giúp học sinh hiểu các vấn đề sinh thái, thực hành những việc làm bảo vệ môi trường và hình thành thói quen sống có trách nhiệm trong đời sống hằng ngày. Quan điểm ấy đang trở nên cấp thiết khi ô nhiễm, rác thải nhựa, suy giảm tài nguyên, thời tiết cực đoan và biến đổi khí hậu đe dọa cả hiện tại lẫn tương lai. Ngày 30/10, Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với UNICEF Việt Nam và Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thái Nguyên tổ chức hội thảo “Học sinh với lối sống xanh”, trong khuôn khổ Dự án Học tập và Kĩ năng cho trẻ em năm 2026. Hội thảo có giá trị khi không dừng ở lời kêu gọi: nhà trường cần giúp học sinh hiểu đúng, biết làm và tự giác duy trì hành vi xanh. Nếu môi trường chỉ là bài học để ghi nhớ, giáo dục chưa hoàn thành phần quan trọng nhất.
Khi sân trường trở thành nơi thực hành
Ở Thái Nguyên, các hoạt động đã đưa lối sống xanh vào những việc học sinh có thể nhìn thấy và làm cùng nhau: xây dựng cảnh quan xanh, sạch, đẹp; thu gom, phân loại rác; tái chế vật liệu và hạn chế đồ nhựa dùng một lần. Trường Tiểu học Đồng Quang tổ chức “Một phút sạch trường”, Trường Trung học cơ sở Tích Lương có Ngày hội tái chế, còn Trường Tiểu học Phúc Xuân 2 phát động “Một ngày không túi nylon”. Những mô hình này đáng chú ý vì biến thông điệp thành hành động lặp lại, thay vì để trách nhiệm môi trường chỉ nằm trong một buổi tuyên truyền. Phân loại rác có thể thành nếp khi thùng rác được bố trí phù hợp, hướng dẫn rõ ràng và học sinh hiểu rác sẽ đi đâu sau khi được thu gom. Tương tự, tái chế chỉ có sức thuyết phục khi vật liệu được dùng lại có mục đích.
Học sinh cần được trao vai trò chủ động
Một phong trào xanh sẽ khó bền nếu học sinh chỉ làm theo chỉ đạo mà không được tham gia đề xuất. Tại hội thảo, các em chia sẻ sáng kiến, mô hình và cách ứng phó với biến đổi khí hậu; hướng tiếp cận này xem học sinh là người thực hành và lan tỏa, chứ không chỉ là đối tượng tiếp nhận kiến thức. Hai học sinh Trường Trung học phổ thông Chu Văn An cho rằng sống xanh bắt đầu từ việc hạn chế tiêu dùng không cần thiết, tái sử dụng đồ dùng, tiết kiệm tài nguyên và chọn sản phẩm dựa trên thông tin đáng tin cậy. Câu lạc bộ “Hành tinh xanh” của Trường Đại học Y - Dược, Đại học Thái Nguyên có gần 300 thành viên, duy trì hoạt động đổi rác thải nhựa lấy cây xanh, thu gom và tái sử dụng vật liệu. Những ví dụ này cho thấy hành vi xanh không đòi hỏi việc làm phức tạp; điều quan trọng là học sinh có cơ hội lựa chọn và thấy được kết quả.
Phối hợp để trường học xanh không thành phong trào ngắn hạn
Để giáo dục môi trường có tác động lâu dài, ngành giáo dục cần phối hợp với các đơn vị đồng hành, đồng thời tạo điều kiện để giáo viên và học sinh đưa hoạt động vào nếp sinh hoạt của trường. Hội thảo tại Thái Nguyên là sự phối hợp giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo, UNICEF Việt Nam và Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh; đây là diễn đàn kết nối định hướng giáo dục với sáng kiến từ học sinh. Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Thái Nguyên Nguyễn Đức Thịnh cho biết ngành sẽ tiếp tục chỉ đạo các cơ sở xây dựng trường học xanh, sạch, đẹp, an toàn, chú trọng tiết kiệm tài nguyên và phát huy sự chủ động, sáng tạo của học sinh. Cam kết này cần được đo bằng việc làm thường xuyên: phân loại rác có duy trì không, đồ nhựa dùng một lần có giảm không, học sinh có tham gia quyết định cách thực hiện không. Trường học xanh không phải phông nền cho một ngày hội; đó phải là môi trường giúp lối sống có trách nhiệm trở thành lựa chọn bình thường.
