Lấy mẫu linh hoạt để không ai bị bỏ lại
Lấy mẫu ADN thân nhân liệt sĩ là việc thu nhận mẫu sinh phẩm của người có quan hệ huyết thống với liệt sĩ, tạo dữ liệu để đối chiếu với mẫu hài cốt và hỗ trợ xác định danh tính. Giá trị của chương trình không chỉ nằm ở kỹ thuật xét nghiệm, mà còn ở việc đưa quy trình đến với những người khó có thể tự đến điểm tập trung. Tại Nghệ An, tổ công tác đến nhà ông Hồ Quang Tốn, 81 tuổi, em trai liệt sĩ Hồ Khắc Duyến. Sau biến cố sức khỏe, ông gần như không đi lại được; việc cán bộ đến tận nhà giúp ông thực hiện nguyện vọng góp mẫu tìm anh. Ở Cửa Lò, một tổ lưu động khác đến bệnh viện lấy mẫu cho ông Đậu Xuân Cư, người đang điều trị sau tai nạn. Những chuyến đi ấy biến chính sách thành sự hỗ trợ cụ thể, thay vì đặt gánh nặng di chuyển lên vai người cao tuổi, đau yếu.
Tổ chức đồng loạt, xử lý khối lượng lớn
Lấy mẫu lưu động cần đi cùng các điểm thu nhận tập trung được chuẩn bị tốt. Tại xã Thái Ninh, Hưng Yên, công an xã được giao tổ chức điểm thu trong sáu ngày, từ 10 đến 15/11/2026. Ngay ngày đầu, đơn vị hoàn thành lấy mẫu cho 289/289 thân nhân liệt sĩ, đạt toàn bộ chỉ tiêu được giao. Kết quả này cho thấy rà soát danh sách, gửi giấy mời, hướng dẫn kê khai và tập huấn trước khi triển khai có thể giúp một đợt thu mẫu quy mô lớn diễn ra gọn ghẽ, chính xác. Ngày 12/11, TP. Hồ Chí Minh tổ chức thu nhận đồng loạt tại ba điểm ở Thủ Dầu Một, Bà Rịa và Phú Nhuận, rà soát, vận động 6.927 thân nhân tham gia. Thành phố đồng thời bố trí ba tổ đến nhà với những người tuổi cao, sức yếu, khó đi lại. Hai cách tổ chức này bổ trợ cho nhau: điểm tập trung tạo năng lực thu nhận lớn, còn tổ lưu động giúp mở rộng độ bao phủ.
Rà soát thân nhân, kết nối với việc tìm kiếm hài cốt
Muốn giám định ADN có cơ sở đối chiếu, việc thu mẫu thân nhân phải gắn với công tác tìm kiếm, khai quật và lấy mẫu hài cốt. Trong Chiến dịch 500 ngày đêm, Hưng Yên đã khai quật, lấy mẫu 4.356/4.356 mộ liệt sĩ chưa xác định thông tin tính đến ngày 30/8; hơn 3.700 mẫu đủ điều kiện giám định ADN, tương đương gần 86%. Những con số ấy cho thấy quy mô công việc, đồng thời nhắc rằng mẫu thu được cần được bảo quản, bàn giao và đối chiếu đúng quy trình. Rà soát, bổ sung thân nhân cũng là khâu thiết yếu: Nghệ An dự kiến thu nhận mẫu của hơn 3.500 người trong đợt thứ hai năm 2026, còn TP. Hồ Chí Minh vận động gần 6.927 người tham gia. Càng xác định và tiếp cận được đúng thân nhân, dữ liệu càng có cơ hội hỗ trợ tìm danh tính liệt sĩ. Đây là cuộc chạy đua với thời gian, bởi tuổi tác và sức khỏe khiến cơ hội lấy mẫu của một số người ngày càng thu hẹp.
Từ mẫu sinh phẩm đến hy vọng đoàn tụ
Một mẫu ADN chưa thể tự nó trả lời gia đình đang tìm mộ người thân ở đâu. Nó chỉ phát huy ý nghĩa khi được đặt trong cơ sở dữ liệu, đối chiếu với mẫu hài cốt và nối với thông tin từ quá trình khảo sát, xác minh, tìm kiếm, quy tập. Vì vậy, các địa phương cần duy trì tuyên truyền, tiếp nhận thêm thông tin về hài cốt chưa được quy tập và phối hợp đẩy nhanh giám định, thay vì xem ngày kết thúc đợt thu mẫu là điểm dừng. Với gia đình, việc cán bộ đến tận nhà hay bệnh viện không chỉ tháo gỡ trở ngại đi lại; đó còn là lời khẳng định rằng nguyện vọng tìm người thân được lắng nghe. Nhưng lời hứa chỉ trọn vẹn khi mẫu được xử lý cẩn trọng và kết quả đối chiếu được tiếp nối bằng hành động. Mở rộng lấy mẫu ADN theo cách linh hoạt, có tổ chức và gắn với tìm kiếm hài cốt là hướng đi cần thiết để biến hy vọng tìm danh tính liệt sĩ thành cơ hội thực tế.
