Gia hạn đến sát giờ khai thác
Sáu dự án dịch vụ tại sân bay Long Thành là các công trình ưu tiên thuộc Dự án thành phần 4, phục vụ những hoạt động thiết yếu như cung cấp suất ăn, bảo dưỡng tàu bay và dịch vụ mặt đất để sân bay có thể vận hành đồng bộ. Cục Hàng không Việt Nam kiến nghị Bộ Xây dựng gia hạn thời điểm hoàn thành toàn bộ xây dựng, lắp đặt thiết bị và sẵn sàng vận hành đến muộn nhất ngày 23/12. Đây không phải khoảng đệm rộng: Long Thành dự kiến khai thác thương mại từ 0h ngày 24/12/2026. Theo hợp đồng điều chỉnh hồi tháng 6/2026, cả sáu công trình lẽ ra phải hoàn thành xây dựng trước ngày 31/8. Việc xin lùi hạn vì thế cho thấy rủi ro đã chuyển từ chậm thi công sang khả năng thiếu hạng mục hỗ trợ đúng thời điểm sân bay mở cửa. Gia hạn có thể tạo thêm thời gian xử lý, nhưng không tự giải quyết những nút thắt về nhân lực, hạ tầng và thủ tục.
Bốn công trình chưa xong phần xây dựng cơ bản
Trong sáu dự án, hai công trình đã hoàn thành xây dựng cơ bản và chuyển sang lắp đặt thiết bị công nghệ: cung cấp suất ăn hàng không số 2 và dịch vụ sửa chữa, bảo dưỡng phương tiện, thiết bị hàng không, kỹ thuật thương mại mặt đất số 2. Bốn dự án còn lại vẫn chưa hoàn tất phần xây dựng cơ bản: suất ăn hàng không số 1; dịch vụ mặt đất số 1; bảo dưỡng tàu bay số 1; và bảo dưỡng tàu bay số 3, 4. Các nhà đầu tư nêu nhiều nguyên nhân cụ thể, từ thiếu nhân lực và vật tư, giá nhiên liệu, vật liệu biến động đến thiết bị chuyên ngành nhập khẩu kéo dài. Hạ tầng kỹ thuật chung chưa hoàn thiện đồng bộ còn gây khó cho việc tiếp cận công trường và đấu nối hệ thống. Những vấn đề này không thể quy hết cho một phía: cơ quan quản lý ghi nhận vướng mắc hạ tầng do ACV triển khai, nhưng xác định việc khắc phục thiếu nhân lực, vật tư và tổ chức thi công thuộc trách nhiệm nhà đầu tư.
8.925 tỷ đồng mắc ở hồ sơ kiểm định và định giá
Một nút thắt lớn hơn phạm vi sáu dự án dịch vụ là thanh toán xây dựng tại Dự án thành phần 3. ACV báo cáo tổng giá trị khối lượng cần xử lý về thanh toán vượt 10.430 tỷ đồng; trong đó khoảng 8.925 tỷ đồng đang vướng tại 12 trong 16 gói thầu. Theo ACV, nguyên nhân chủ yếu là thay đổi nhà sản xuất, mã hiệu, xuất xứ vật tư, thiết bị và điều chỉnh thiết kế trong quá trình thi công, làm phát sinh khối lượng so với hợp đồng. Một số thiết bị nhập khẩu có thông số khác thỏa thuận; hồ sơ chưa hoàn tất chấp thuận, kiểm định chất lượng, thẩm định giá hoặc điều chỉnh hợp đồng theo quy định. Dù nhiều thiết bị đã tới công trường, lắp đặt và chạy thử cục bộ, hồ sơ kiểm định và xác định giá trị còn thiếu khiến nghiệm thu, thanh toán đình trệ. Điểm đáng lo là thủ tục không chỉ làm chậm dòng tiền của nhà thầu mà còn khiến công trình khó chuyển sang giai đoạn vận hành thử.
Chậm thanh toán có thể kéo lùi cả bước chạy thử
Hệ quả của các vướng mắc không dừng ở lịch trả tiền. Áp lực dòng tiền có thể ảnh hưởng khả năng duy trì nhân lực, thiết bị và nhịp thi công; đồng thời dự án chưa đủ cơ sở để vận hành thử nghiệm liên động các hệ thống phục vụ cấp phép khai thác. Với hành khách, điều đó đặt ra nguy cơ các dịch vụ hỗ trợ chưa sẵn sàng đồng bộ khi sân bay mở cửa, dù mục tiêu dài hạn của Long Thành là cùng Tân Sơn Nhất đảm nhận vai trò cửa ngõ hàng không vùng TP.HCM, góp phần giảm tải và mở rộng năng lực vận chuyển. Chính phủ giao các bộ Công an, Xây dựng, Tài chính và Khoa học và Công nghệ phối hợp xử lý kiến nghị thành lập Hội đồng kiểm định chất lượng vật tư, vật liệu, trang thiết bị. Song song, tình hình và khó khăn phải được báo cáo hằng tuần; sau khi Bộ Xây dựng chấp thuận mốc mới, Cục Hàng không sẽ đàm phán, sửa hợp đồng với nhà đầu tư.
Mốc 23/12 chỉ có ý nghĩa nếu các bên xử lý đồng thời hồ sơ kiểm định, thẩm định giá, điều chỉnh hợp đồng và phần việc còn lại tại công trường. Cục Hàng không không có cơ sở chấp thuận để một số hạng mục của Vietjet và VACS kéo sang năm 2027, bởi sân bay dự kiến khai thác thương mại từ ngày 24/12. Vì vậy, tiến độ Long Thành cần được đánh giá bằng mức độ sẵn sàng vận hành, không chỉ bằng tỷ lệ xây dựng hoàn thành. Nếu thủ tục thanh toán và nghiệm thu tiếp tục tách rời khỏi tiến độ thi công, nguy cơ chậm sẽ lan từ từng dự án dịch vụ sang công tác chạy thử và chuẩn bị khai thác toàn sân bay.
