Từ giao thương đến gắn kết sản xuất
Liên kết chuỗi giá trị Việt Nam - Nhật Bản là sự phối hợp giữa doanh nghiệp hai nước trong các khâu từ cung ứng nguyên liệu, sản xuất và chuyển giao công nghệ đến đưa sản phẩm ra thị trường, nhằm tạo thêm giá trị thay vì chỉ tăng mua bán hàng hóa. Đây là hướng đi cần thiết nếu hợp tác Việt Nhật muốn phát triển bền vững, chứ không chỉ dựa vào kim ngạch thương mại. Thương mại và đầu tư vẫn là trụ cột của quan hệ song phương, trong bối cảnh hai nước mở rộng hợp tác toàn diện và mức độ gắn kết kinh tế ngày càng sâu hơn. Năm 2025, thương mại hai chiều đạt khoảng 51,4 tỷ USD, tăng hơn 11% so với năm trước; trong chín tháng đầu năm 2026, con số này đạt khoảng 44 tỷ USD, tăng khoảng 15% so với cùng kỳ.
Các số liệu cho thấy nền tảng đã có, nhưng quy mô giao dịch tự nó không bảo đảm doanh nghiệp Việt Nam được hưởng phần giá trị lớn hơn. Đích đến nên là nâng năng lực nhà cung ứng trong nước, để doanh nghiệp có thể tham gia ổn định vào mạng lưới sản xuất của các tập đoàn Nhật Bản.
Cơ hội đến từ sự bổ trợ và tái cấu trúc chuỗi cung ứng
Cơ cấu hàng hóa hai chiều tạo điểm tựa thực tế cho liên kết: Việt Nam xuất khẩu dệt may, thủy sản, nông sản, đồ gỗ, giày dép và một số sản phẩm công nghiệp; trong khi nhập máy móc, thiết bị, linh kiện điện tử và nguyên liệu phục vụ sản xuất từ Nhật Bản. Sự bổ trợ này có thể giúp doanh nghiệp kết nối đầu vào với năng lực chế biến, nhưng chỉ khi quan hệ mua bán được chuyển thành hợp tác sản xuất và nâng cấp công nghệ. Thời điểm hiện nay đáng chú ý vì doanh nghiệp Nhật Bản đang đa dạng hóa chuỗi cung ứng, mở cơ hội cho nhà cung cấp Việt trong linh kiện điện tử, cơ khí chính xác, phụ tùng ô tô, thiết bị công nghiệp và vật liệu mới.
Một hướng khác là năng lượng và chuyển đổi xanh: Nhật Bản có công nghệ, vốn và kinh nghiệm quản lý, còn Việt Nam cần phát triển hạ tầng năng lượng, năng lượng tái tạo, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Cơ hội trong bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số và logistics cũng đáng kể, nhưng không tự biến thành năng lực cạnh tranh. Muốn vào chuỗi cung ứng, doanh nghiệp Việt phải đáp ứng yêu cầu về chất lượng, công nghệ và quản trị.
Chuẩn mực cao, lợi ích thiết thực
Thị trường Nhật Bản đặt ra yêu cầu nghiêm về chất lượng và độ ổn định nguồn cung. Với nông sản, thực phẩm chế biến và hàng tiêu dùng, đáp ứng tiêu chuẩn là điều kiện để giữ chỗ trên thị trường, không phải thủ tục phụ. Với công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ, quản trị và khả năng giao hàng ổn định. Đây là phần việc tốn công, nhưng nếu chỉ cạnh tranh bằng sản lượng hoặc chi phí thì doanh nghiệp Việt khó leo lên những khâu tạo giá trị cao hơn. Đầu tư Nhật Bản có thể mang đến vốn, kỹ thuật và kinh nghiệm sản xuất; hiệu quả lâu dài phụ thuộc vào mức độ chuyển giao năng lực và khả năng kết nối doanh nghiệp trong nước.
Liên kết tốt hơn cũng có ý nghĩa với người tiêu dùng và người lao động: sản phẩm có thể được kiểm soát chất lượng tốt hơn, nguồn cung ổn định hơn, còn doanh nghiệp trong nước có cơ hội mở rộng khách hàng và việc làm. Các hoạt động xúc tiến giúp doanh nghiệp Việt giới thiệu sản phẩm, gặp nhà nhập khẩu, hệ thống bán lẻ và đối tác sản xuất Nhật Bản; đồng thời tìm hiểu tiêu chuẩn kỹ thuật, yêu cầu thị trường và xu hướng tiêu dùng để điều chỉnh cách kinh doanh.
Bước tiếp theo là kết nối dài hạn
Trong giai đoạn tới, Thương vụ Việt Nam tại Nhật Bản tiếp tục xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm và kết nối doanh nghiệp hai nước. Tuy nhiên, các cuộc gặp chỉ có giá trị khi dẫn đến hợp đồng ổn định, dự án đầu tư, hợp tác công nghệ hoặc chương trình phát triển nhà cung cấp. Doanh nghiệp cần xác định rõ tiêu chuẩn mình còn thiếu và đầu tư để đáp ứng; cơ quan chức năng cần hỗ trợ thông tin thị trường, kết nối đúng đối tác và tháo gỡ trở ngại trong quá trình hợp tác.
Kết luận, thương mại Việt Nhật và dòng vốn đầu tư đã tạo nền móng vững, nhưng tăng trưởng bền vững đòi hỏi bước chuyển từ giao dịch sang cùng sản xuất, đổi mới và nâng cấp năng lực. Khi doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, quan hệ kinh tế song phương sẽ tạo ra lợi ích rộng hơn cho cả hai phía và thiết thực hơn với người dân.
